माउंट एव्हरेस्टवर मृत्यूचा सापळा! ५ जणांचा बळी, गर्दी आणि सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर

एव्हरेस्टवर चिंताजनक परिस्थिती

माउंट एव्हरेस्टवर या वर्षीचा क्लाइंबिंग सीझन दुर्दैवी ठरत आहे. आतापर्यंत किमान ५ गिर्यारोहकांनी आपला जीव गमावला आहे. सर्वात नवीन घटनांमध्ये, शिखर गाठल्यानंतर खाली उतरताना दोन भारतीय गिर्यारोहक, संदीप अरे (Sandeep Are) आणि अरुण कुमार तिवारी (Arun Kumar Tiwari), आजारी पडले आणि त्यांचा मृत्यू झाला. त्यांच्या मृतदेहांना परत आणण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. या सिझनमध्ये तीन नेपाळी शेर्पांचाही मृत्यू झाला आहे, ज्यामुळे उंच पर्वतावर गिर्यारोहण करण्याचे धोके अधोरेखित झाले आहेत.

गर्दीमुळे वाढला धोका

विक्रमी ३२ वेळा एव्हरेस्ट सर करणारे नेपाळी शेर्पा कामी रीता शेर्पा (Kami Rita Sherpa) यांनी सध्याच्या परिस्थितीवर तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांनी फिक्स्ड रोप्सवर (fixed ropes) होणारी प्रचंड गर्दी आणि पातळ हवेत, कडाक्याच्या थंडीत गिर्यारोहकांना करावी लागणारी प्रतीक्षा याबद्दल सांगितले. शेर्पा यांनी परवान्यांची संख्या मर्यादित ठेवणे आणि गिर्यारोहकांसाठी अधिक अनुभव आवश्यक असणे, यासारख्या कठोर नियमांची मागणी केली आहे. नेपाळच्या पर्यटन विभागाने या वसंत ऋतूसाठी परदेशी गिर्यारोहकांना विक्रमी ४९२ परवानग्या दिल्या आहेत, ज्यामुळे बेस कॅम्पवर नेहमीपेक्षा जास्त गर्दी झाली आहे. प्राथमिक अहवालानुसार, गुरुवारी सुमारे २७५ गिर्यारोहकांनी नेपाळच्या बाजूने शिखर गाठले, पण अंतिम आकडेवारी अद्याप येणे बाकी आहे. यावर अधिक भर म्हणजे, चीनने तिबेटमधून उत्तरेकडील मार्ग बंद केला आहे, ज्यामुळे सर्व गिर्यारोहक नेपाळच्या बाजूनेच जात आहेत. या वाढलेल्या गर्दीमुळे आणि हवामानाची मर्यादित खिडकी (weather window) यामुळे उंच ठिकाणी धोकादायक अडथळे निर्माण होण्याचा धोका वाढला आहे. ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर, जिथे ऑक्सिजनची पातळी खूप कमी असते आणि वातावरण अत्यंत प्रतिकूल असते, तिथे या अडचणी अधिकच वाढतात.

स्पर्धा आणि ऐतिहासिक संदर्भ

गिर्यारोहण कंपन्या आणि परवान्यांची मर्यादित उपलब्धता यामुळे एव्हरेस्टवर एक स्पर्धात्मक वातावरण तयार झाले आहे. चीनने उत्तरेकडील मार्ग बंद केल्यामुळे, नेपाळमधील कंपन्या सध्या सर्व गिर्यारोहकांचे व्यवस्थापन करत आहेत. यामुळे संसाधने आणि गिर्यारोहकांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी स्पर्धा वाढली आहे. चांगल्या हवामानाच्या काळात एव्हरेस्टवर गर्दी होणे ही एक जुनी समस्या आहे. मागील काही सिझनमध्येही अनुभवी गिर्यारोहकांनी आणि शेर्पांनी व्यावसायिक सुलभता आणि गिर्यारोहकांची सुरक्षा यांच्यातील संतुलन राखण्याबद्दल चिंता व्यक्त केली होती. सध्याचा सिझन या जुन्या समस्यांचे एक गंभीर उदाहरण असल्याचे दिसत आहे.

परवान्यांच्या संख्येवर सुरक्षेचा प्रश्न

जोखमीच्या दृष्टीने सर्वात मोठी चिंता म्हणजे एव्हरेस्टवरील गिर्यारोहकांच्या प्रचंड संख्येमुळे आणखी मृत्यू होण्याची शक्यता आहे. एकाच मार्गावर मोठ्या संख्येने गिर्यारोहक एकत्र आल्यास अपघात, उशीर होणे आणि ऑक्सिजनची कमतरता यासारख्या घटनांची शक्यता वाढते. कामी रीता शेर्पांसारखे शेर्पा परवाना देण्याच्या धोरणांचे पुनर्मूल्यांकन करण्याची मागणी करत आहेत. त्यांच्या मते, सध्याची प्रणाली गिर्यारोहकांच्या सुरक्षिततेपेक्षा महसुलाला जास्त महत्त्व देत आहे. हवामान अचानक बिघडून मोठ्या संख्येने गिर्यारोहक धोकादायक परिस्थितीत अडकण्याचा धोका देखील आहे. अशा मोठ्या घटनेमुळे नेपाळच्या गिर्यारोहण नियमांवर अधिक लक्ष केंद्रित केले जाईल आणि भविष्यात परवान्यांच्या विक्रीवर किंवा एव्हरेस्टच्या सुरक्षिततेबद्दलच्या आंतरराष्ट्रीय दृष्टिकोनावर परिणाम होऊ शकतो. व्यावसायिक हितांमुळे शिखर गाठण्यावर जास्त लक्ष केंद्रित केल्यास, मोहिमेच्या सर्व स्तरांवर पुरेशी सुरक्षा प्रोटोकॉल आणि अनुभवी नेतृत्वाची गंभीर गरज दुर्लक्षित होऊ शकते.