कर्मचारी पेन्शन योजनेतील (EPS) क्लेम रिजेक्ट होण्याच्या वाढत्या घटनांमुळे अनेक नोकरदार गोंधळले आहेत. पगाराची मर्यादा आणि नियम समजून न घेतल्याने पेन्शन मिळण्यास उशीर होत आहे. EPS योजनेचे नियम आणि चुका कशा सुधारायच्या, याबद्दल सविस्तर माहिती.
कर्मचाऱ्यांसाठी पेन्शन योजना (EPS) काय आहे?
कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना (EPFO) द्वारे चालवली जाणारी कर्मचारी पेन्शन योजना (EPS) हा अनेक नोकरदारांसाठी निवृत्तीचा महत्त्वाचा आधार आहे. मात्र, अलीकडील काळात अनेक EPS क्लेम्स (Claims) रिजेक्ट होत असल्यामुळे योजनेच्या जटिल नियमांमुळे नोकरदार चिंतेत आहेत. विशेषतः ज्यांचे पगार किंवा नोकरीचा इतिहास EPFO च्या नियमांनुसार नाही, त्यांना याचा फटका बसत आहे.
पगाराचे नियम आणि पेन्शनची गणिते
प्रत्येक महिन्याला कंपनी कर्मचाऱ्याच्या बेसिक पगाराच्या (Basic Salary) 12% रक्कम PF मध्ये जमा करते. यातील काही भाग EPS मध्ये जातो. कंपनीच्या योगदानाचा 8.33% भाग EPS मध्ये वळवला जातो, पण हा ₹15,000 च्या पगार सीलिंगवर (Wage Ceiling) आधारित असतो. म्हणजे, पेन्शन फंडात दरमहा जास्तीत जास्त ₹1,250 जमा होऊ शकतात. EPF प्रमाणे EPS मध्ये वैयक्तिक बॅलन्स (Balance) दिसत नाही, कारण हा एक एकत्रित फंड (Pooled Fund) आहे, जो निवृत्तीनंतर पेन्शन देण्यासाठी वापरला जातो.
पात्रता आणि ₹15,000 ची मर्यादा
क्लेम रिजेक्ट होण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे 1 सप्टेंबर 2014 रोजी लागू झालेली ₹15,000 ची बेसिक पगाराची मर्यादा. या तारखेनंतर नोकरीत आलेल्यांसाठी, जर जॉईनिंगच्या वेळी बेसिक पगार ₹15,000 पेक्षा जास्त असेल, तर ते EPS साठी पात्र नसतात. अशावेळी, कंपनीचे पूर्ण योगदान EPF मध्ये जाते. ज्यांचे जॉईनिंगच्या वेळी बेसिक पगार ₹15,000 किंवा त्याहून कमी होते, ते EPS साठी पात्र राहतात. जे सदस्य 2014 पूर्वीपासून EPS मध्ये आहेत, ते पगारात वाढ झाली तरी योजनेचा भाग राहतील, जर त्यांचे योगदान सलग चालू असेल.
पैसे काढण्याचे आणि सेवेचे नियम
ही योजना दीर्घकालीन निवृत्तीसाठी आहे. पण जर एखाद्याने 10 वर्षांपेक्षा कमी सेवा केली असेल, तर ते काही नियमांनुसार ठराविक रक्कम काढू शकतात. 113 महिन्यांपेक्षा जास्त सेवा EPS मध्ये गणली जाते. 10 वर्षांची पेन्शन सेवा पूर्ण झाल्यावर, सदस्य 58 व्या वर्षी निवृत्तीवेतन (Monthly Pension) मिळण्यास पात्र ठरतात. जर एखाद्याने 10 वर्षांनंतर नोकरी सोडली आणि लगेच दुसरीकडे नोकरी केली नाही, तर त्यांनी पेन्शनसाठी सेवा इतिहास जपण्यासाठी क्लेम काढण्याऐवजी 'स्कीम सर्टिफिकेट' (Scheme Certificate) घ्यावे.
योगदानातील चुका कशा सुधारायच्या?
EPS मध्ये चुकीचे डिडक्शन (Deduction) झाल्यास क्लेम प्रक्रियेत अडथळे येतात. जर पात्र नसलेल्या सदस्याकडून EPS मध्ये योगदान घेतले गेले असेल, तर ते पैसे EPF मध्ये ट्रान्सफर करावे लागतात. यासाठी व्याजाची (Interest) गणना पुन्हा करावी लागते. याउलट, जर पात्र सदस्यांचे योगदान राहिले असेल, तर EPF मधून EPS मध्ये रिव्हर्स ट्रान्सफर (Reverse Transfer) करावे लागते. या सर्व समायोजनांना वेळ लागतो आणि योग्य प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी कंपनीसोबत समन्वय साधणे आवश्यक आहे.