भारतातील कन्सल्टिंग क्षेत्रात मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत. 'बिग फोर' कंपन्यांमधील अनुभवी माजी पार्टनर्स आता स्वतःच्या 'बुटीक' फर्म्स सुरू करत आहेत. २०२६ पर्यंत **$९.३६ अब्ज** असलेला हा मार्केटचा आकडा २०३१ पर्यंत **$१७ अब्जांपर्यंत** पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
स्पेशल मॉडेलची वाढती मागणी
पारंपारिक कन्सल्टिंग दिग्गज कंपन्या मोठ्या कॉर्पोरेट संस्थांना सेवा देण्यासाठी एक विस्तृत पिरामिड मॉडेल वापरतात. मात्र, सध्याच्या क्लायंट्सना जलद आणि टॅक्टिकल सेवा हव्या आहेत. या संधीचा फायदा घेत बुटीक फर्म्स आता बाजारात उतरल्या आहेत. या कंपन्या प्रामुख्याने IPO-रेडीनेस, M&A रिस्ट्रक्चरिंग, फॅमिली ऑफिस मॅनेजमेंट आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सारख्या नीश (Niche) क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. या फर्म्समध्ये पार्टनर-लेड टीम असल्याने क्लायंट्सना थेट वरिष्ठ तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन मिळते.
टॅलेंट आणि मार्केट ग्रोथचे गणित
भारतातील मॅनेजमेंट कन्सल्टिंग मार्केट २०२६ मध्ये $९.३६ अब्ज होते आणि ते २०३१ पर्यंत $१७.०१ अब्जांपर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे. डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशनची वाढती गरज या वाढीला चालना देत आहे. पण यासोबतच 'ह्युमन कॅपिटल'साठी मोठी लढाई सुरू झाली आहे. जेव्हा वरिष्ठ पार्टनर्स बिग फोर सोडून स्वतःच्या फर्म्स सुरू करतात, तेव्हा मोठ्या कंपन्यांना केवळ त्यांचे क्लायंट्सच नाही, तर मौल्यवान संस्थात्मक ज्ञानही गमवावे लागते.
व्यवसायापुढील आव्हाने आणि जोखीम
बुटीक फर्म्स वेगाने वाढत असल्या, तरी त्यांच्यासमोर स्केलॅबिलिटीचे (Scalability) मोठे आव्हान आहे. बिग फोर कंपन्यांकडे असलेली जागतिक इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि क्रॉस-बॉर्डर पोहोच या नवीन फर्म्सकडे सध्या मर्यादित आहे. भविष्यात जर या बुटीक कंपन्यांचा विस्तार झाला, तर त्यांनाही नोकरशाहीसारख्या (Bureaucratic) समस्यांचा सामना करावा लागू शकतो. सध्या गुंतवणूकदार आणि कॉर्पोरेट क्लायंट्स याकडे बारकाईने पाहत आहेत की, या कंपन्या वाढीच्या काळात आपली 'क्वालिटी' टिकवून ठेवू शकतील का.