Anveshana 2026 या संशोधन उपक्रमात एका विद्यार्थी-नेतृत्वाखालील बायोइन्फॉरमॅटिक्स अभ्यासाने प्रथम पारितोषिक पटकावले आहे. Zerodha, Deloitte आणि SBI Foundation सारख्या कंपन्यांनी या उपक्रमाला पाठिंबा दिला आहे.
बेंगळूरु स्थित प्रयोग शिक्षण संशोधन संस्थेद्वारे आयोजित Anveshana 2026 या संशोधन उपक्रमाचा समारोप या आठवड्यात झाला. या कार्यक्रमात देशभरातील शालेय विद्यार्थ्यांचे 20 स्वतंत्र संशोधन प्रकल्प सादर करण्यात आले, ज्यात बायोइन्फॉरमॅटिक्स अभ्यासाने पहिला क्रमांक पटकावला. विजेत्या प्रकल्पात बायोऍक्टिव्ह कंपाऊंड्सचे (bioactive compounds) विश्लेषण करण्यात आले, ज्यात ड्रग-सारख्या गुणधर्मांचा अभ्यास करण्यासाठी मॉलिक्युलर डॉकिंग (molecular docking) आणि मॉलिक्युलर डायनॅमिक्स (molecular dynamics) यांसारख्या तंत्रांचा वापर करण्यात आला.
या उपक्रमाने इयत्ता 9 ते 12 मधील विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक चौकसता वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी यापूर्वी 'मन की बात' मध्ये या कार्यक्रमाचे कौतुक केले होते, ज्यात लहान विद्यार्थ्यांसाठी वैज्ञानिक संशोधन सुलभ करण्याच्या प्रयत्नांचा उल्लेख होता. शिक्षणतज्ज्ञ HS नगरज यांच्या नेतृत्वाखाली, हा कार्यक्रम विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष प्रयोगशाळा अनुभव आणि तज्ञांचे मार्गदर्शन देऊन, पुस्तकी ज्ञान आणि प्रत्यक्ष संशोधन यातील दरी कमी करण्यासाठी डिझाइन केला आहे.
व्यापक व्यावसायिक समुदायासाठी, प्रमुख कॉर्पोरेट समूहांचा सक्रिय सहभाग असल्यामुळे हा कार्यक्रम महत्त्वाचा आहे. Zerodha, Deloitte, SBI Foundation आणि QuadraGen सह कंपन्यांनी आणि संस्थांनी या उपक्रमाला पाठिंबा दिला आहे. हे भारतातील नवोपक्रम (innovation) आणि शैक्षणिक परिसंस्थेत (educational ecosystem) कॉर्पोरेट सहभागाचा वाढता कल दर्शवते. अशा उपक्रमांना पाठिंबा देऊन, कंपन्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील भविष्यातील प्रतिभेचा विकास साधण्याचा प्रयत्न करतात, जे दीर्घकालीन शाश्वत वाढीसाठी (sustainable growth) आणि सामाजिक जबाबदारीसाठी (social responsibility) महत्त्वाचे आहे.
या कार्यक्रमात चहा ब्रँड्समधील कीटकनाशक अवशेष (pesticide residues) आणि सूक्ष्मजीव-एन्झाईम प्रणाली वापरून स्वयंपाकघरातील कचऱ्याचे खतामध्ये रूपांतर करण्यासारखे इतर नाविन्यपूर्ण विद्यार्थी प्रकल्प देखील हायलाइट केले गेले. मर्सिडीज-बेंझ रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट इंडियाचे CEO सह उद्योग क्षेत्रातील नेत्यांनी या कार्यक्रमाला उपस्थिती लावली. त्यांनी नमूद केले की या विद्यार्थी-नेतृत्वाखालील प्रकल्पांची उच्च गुणवत्ता ऑटोमोटिव्ह तंत्रज्ञान आणि शाश्वत विकासासारख्या क्षेत्रांमध्ये भविष्यातील उद्योग सहभागाची क्षमता दर्शवते.
जरी या उपक्रमात सार्वजनिकरित्या व्यापारित व्यावसायिक क्रियाकलाप किंवा स्टॉक एक्सचेंजमध्ये सूचीबद्ध सिक्युरिटीजचा समावेश नसला तरी, शालेय स्तरावर संशोधन आणि विकासावर (R&D) वाढता कॉर्पोरेट लक्ष हा एक व्यापक कल आहे ज्याकडे गुंतवणूकदार सहसा लक्ष देतात. हे अधिक सक्षम मनुष्यबळ (workforce) तयार करण्याच्या दिशेने एक बदल दर्शवते. भविष्यात, भारतातील शैक्षणिक क्षेत्रावर अशा कार्यक्रमांचा प्रभाव आणि कुशल संशोधन प्रतिभा निर्माण करण्याची त्यांची क्षमता देशाच्या दीर्घकालीन आर्थिक वाढीचे निरीक्षण करणाऱ्यांसाठी एक महत्त्वाचा विकास ठरेल.