हाय-परफॉर्मिंग फॅक्टर इंडेक्सच्या मागे धावणे पोर्टफोलिओसाठी घातक ठरू शकते. Nifty 200 Momentum 30 सारख्या इंडेक्सचा इतिहास पाहता, बाजारातील चढ-उतार सामान्य गुंतवणूकदारांना फटका देऊ शकतात.
भारतीय गुंतवणूकदार सध्या 'स्मार्ट बीटा' (Smart Beta) किंवा फॅक्टर-बेस्ड गुंतवणुकीकडे मोठ्या प्रमाणावर वळत आहेत. निफ्टीसारख्या बेंचमार्कला मागे टाकण्यासाठी मोमेंटम, व्हॅल्यू किंवा लो-व्होलॅटिलिटी अशा वैशिष्ट्यांवर आधारित शेअर्स निवडले जातात. मात्र, बाजारातील जुन्या कामगिरीवर भाळून गुंतवणूक करणे हे मोठे संकट ठरू शकते, कारण बाजाराचे नेतृत्व सतत बदलत असते.
Nifty 200 Momentum 30 चा धडा
या इंडेक्सचा इतिहास पाहिल्यास अस्थिरतेची स्पष्ट कल्पना येते. २०२१ मध्ये या इंडेक्सने ५३% परतावा दिला होता, पण २०२२ मध्ये तो ५% ने घसरला. २०२३ आणि २०२४ मध्ये तेजी दाखवल्यानंतर, २०२५ मध्ये पुन्हा ५% ची घसरण नोंदवली गेली. गुंतवणूकदार जेव्हा एखादा फॅक्टर तेजीत असताना त्यात उडी घेतात, तेव्हा अनेकदा ती सायकल संपलेली असते आणि त्यांना नुकसानीचा सामना करावा लागतो.
पॅसिव्ह फंडांना 'ऍक्टिव्ह' समजण्याची चूक
ICICI Prudential AMC चे चिंतन हरिया यांच्या मते, फॅक्टर सायकल्स अनेक वर्षे टिकू शकतात, त्यामुळे त्यांची वेळ ओळखणे अशक्य असते. अनेक गुंतवणूकदार या फंडांना 'ऍक्टिव्ह ट्रेडिंग'चे साधन समजतात आणि वारंवार स्विच करतात, जे दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी चुकीचे आहे.
दीर्घकालीन दृष्टीकोन महत्त्वाचा
हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे की, फॅक्टर इंडेक्स हे नेहमीच निफ्टी ५० सारखे प्रदर्शन करणार नाहीत. व्हॅल्यू-आधारित इंडेक्स अनेक वर्षे अंडरपरफॉर्म करू शकतात (उदा. २०१८ मध्ये १८% आणि २०१९ मध्ये ९% ची घसरण). त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी केवळ मागील वर्षीच्या परताव्यावर लक्ष न देता, आपल्या दीर्घकालीन आर्थिक उद्दिष्टांशी ते जुळतात का, हे तपासणे गरजेचे आहे.