पब्लिक सेक्टर अंडरटेकिंग (PSU) म्युच्युअल फंडांनी इतर सर्व थीमॅटिक कॅटेगरीमध्ये सर्वाधिक परतावा दिला आहे. गेल्या ३ वर्षात **27.51%** आणि ५ वर्षात **25.01%** वार्षिक परतावा (CAGR) दिला आहे. पायाभूत सुविधांमधील सरकारी खर्च आणि PSU बँकांच्या सुधारलेल्या कामगिरीमुळे ही तेजी आली आहे. मात्र, धोरणांवर अवलंबून राहण्याचा धोका आणि शेअरची वाढलेली किंमत लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
काय घडलं?
गेल्या काही वर्षांमध्ये पब्लिक सेक्टर अंडरटेकिंग (PSU) म्युच्युअल फंड्स हे इतर थीमॅटिक फंडांपेक्षा जास्त परफॉर्म करणारे ठरले आहेत. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, या फंडांनी गेल्या ३ वर्षांमध्ये सरासरी 27.51% आणि गेल्या ५ वर्षांमध्ये 25.01% चा वार्षिक चक्रवाढ परतावा (CAGR) दिला आहे. या कामगिरीने ऊर्जा (Energy), फार्मा (Pharma) आणि आयटी (IT) सारख्या इतर प्रमुख थीमॅटिक कॅटेगरींनाही मागे टाकले आहे.
वाढीमागील कारणं?
या मजबूत कामगिरीमागे काही विशिष्ट सरकारी धोरणे आणि आर्थिक बदल कारणीभूत आहेत. रेल्वे, रस्ते आणि पायाभूत सुविधांसारख्या क्षेत्रांमध्ये सरकारने केलेला भांडवली खर्च (Capital Expenditure) अनेक सरकारी उपक्रमांसाठी फायदेशीर ठरला आहे. यासोबतच, एकेकाळी मालमत्तेच्या गुणवत्तेमुळे (Asset Quality) संघर्ष करणाऱ्या PSU बँकांनी नफ्यात लक्षणीय सुधारणा केली आहे, ज्याचा सकारात्मक परिणाम त्यांच्या शेअरच्या किमतींवर झाला. याव्यतिरिक्त, 'आत्मनिर्भर भारत' (Atmanirbhar Bharat) या उपक्रमाने संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी उत्पादनाला (Indigenisation) गती दिली आहे, ज्यामुळे संरक्षण संबंधित PSU कंपन्यांना मोठे ऑर्डर्स मिळाले आहेत.
थीमॅटिक पैलू (Thematic Factor)
गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, ही कामगिरी फंड मॅनेजर्सच्या वैयक्तिक स्टॉक निवडीपेक्षा (Stock Picking) व्यापक थीममुळे चालविली गेली. गेल्या पाच वर्षांत सर्वोत्तम आणि सर्वात वाईट PSU फंडांमधील परताव्यातील फरक फक्त 1.22% होता. यावरून असे दिसून येते की PSU सेगमेंटमधील तेजी ही विशिष्ट फंड मॅनेजरच्या कौशल्याचा परिणाम नसून, 'वाढत्या लाटेने सर्व जहाजे तरली' (Rising tide lifts all ships) याप्रमाणे झाली आहे.
दीर्घकालीन मार्केट लीडरशिप?
सध्या PSU फंड्स आघाडीवर असले तरी, इतिहासातून असे दिसून येते की थीमॅटिक लीडरशिप (Thematic Leadership) अनेकदा चक्रीय (Cyclical) असते. उदाहरणार्थ, १० वर्षांच्या कालावधीत, एनर्जी फंडांनी 17.14% CAGR सह ऐतिहासिकदृष्ट्या आघाडी घेतली आहे, त्यानंतर पायाभूत सुविधा 16.55% आणि PSU फंड 16.43% वर आहेत. हा डेटा गुंतवणूकदारांना आठवण करून देतो की क्षेत्रांमधील उत्कृष्ट कामगिरी दीर्घकालावधीत बदलत राहते आणि PSU मधील सध्याची तेजी कायमस्वरूपी नसू शकते.
धोके आणि विचारणीय मुद्दे
आकर्षक परतावा मिळत असला तरी, PSU फंडांमध्ये काही विशिष्ट धोके आहेत. सर्वात महत्त्वाचा म्हणजे 'कॉन्सन्ट्रेशन रिस्क' (Concentration Risk), कारण हे पोर्टफोलिओ फक्त सरकारी मालकीच्या कंपन्यांपुरते मर्यादित आहेत. यामुळे ते सरकारी धोरणांमधील बदल, सार्वजनिक खर्च चक्र (Public Spending Cycles) आणि भू-राजकीय घडामोडींना (Geopolitical Developments) अत्यंत संवेदनशील आहेत. याव्यतिरिक्त, यातील अनेक शेअर्स चक्रीय आहेत, म्हणजे त्यांची कामगिरी अर्थव्यवस्थेतील चढ-उतारांवर अवलंबून असते. दीर्घकाळ चाललेल्या तेजीनंतर, काही गुंतवणूकदारांना शेअरचे मूल्यांकन (Valuations) जास्त वाटू शकते आणि या कॅटेगरीमध्ये डायव्हर्सिफाइड इक्विटी फंडांच्या तुलनेत जास्त अस्थिरता (Volatility) दिसून येते.
गुंतवणूकदारांनी काय तपासावे?
आर्थिक सल्लागार अनेकदा असे सुचवतात की PSU फंडांसारख्या थीमॅटिक फंडांना 'मुख्य' (Core) गुंतवणुकीऐवजी 'सॅटेलाइट' (Satellite) वाटप म्हणून विचारात घ्यावे – म्हणजे मोठ्या, वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओचा एक छोटा भाग. या क्षेत्रात पाहणाऱ्या गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या स्वतःच्या जोखीम घेण्याच्या क्षमतेचे (Risk Tolerance) आणि वेळेच्या क्षितिजाचे (Time Horizon) मूल्यांकन केले पाहिजे, जे साधारणपणे ५ ते ७ वर्षे सुचवले जाते. नवीन गुंतवणूकदार किंवा स्थिर, कमी जोखमीची वाढ शोधणाऱ्यांना हे फंड्स व्यापक मार्केट निर्देशांकांच्या तुलनेत खूप अस्थिर वाटू शकतात.