बाजारात सध्या मोठी अस्थिरता पाहायला मिळत आहे, ज्यामध्ये FPI आऊटफ्लो आणि जागतिक पातळीवरील धोक्यांचा मोठा वाटा आहे. या परिस्थितीमुळे, अनेक गुंतवणूकदार आता मल्टी-कॅप म्युच्युअल फंडांकडे वळत आहेत. हे फंड SEBI च्या नियमांनुसार, लार्ज, मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉक्समध्ये प्रत्येकी किमान **25%** गुंतवणूक करतात.
बाजारात का वाढली मागणी?
सध्या भारतीय शेअर बाजार जागतिक घडामोडी, कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि परदेशी गुंतवणूकदारांच्या (FPI) सततच्या आऊटफ्लोमुळे प्रचंड अस्थिरतेचा सामना करत आहे. अशा परिस्थितीत, बाजारातील सर्व कंपन्यांमध्ये (लार्ज, मिड आणि स्मॉल-कॅप) गुंतवणूक करण्याची संधी देणारे मल्टी-कॅप फंड गुंतवणूकदारांसाठी एक सुरक्षित पर्याय म्हणून उदयास येत आहेत.
SEBI चा 25% नियम काय आहे?
मल्टी-कॅप फंडांच्या लोकप्रियतेमागे एक प्रमुख कारण म्हणजे त्यांची रचना. भारतीय सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड (SEBI) च्या नियमांनुसार, या फंडांना त्यांच्या एकूण मालमत्तेपैकी किमान 25% लार्ज-कॅप स्टॉक्समध्ये, 25% मिड-कॅप स्टॉक्समध्ये आणि 25% स्मॉल-कॅप स्टॉक्समध्ये गुंतवावे लागतात.
हे त्यांना फ्लेक्सी-कॅप फंडांपेक्षा वेगळे करते, जिथे फंड मॅनेजर बाजाराच्या दृष्टिकोनानुसार कोणत्याही मार्केट कॅपमध्ये जास्त गुंतवणूक करू शकतो. मल्टी-कॅप फंडात मात्र ही विभागणी निश्चित असल्याने, फंड मॅनेजरला कोणत्याही विशिष्ट सेगमेंटबद्दल आशावादी किंवा निराशावादी असले तरी गुंतवणूकदारांना तिन्ही सेगमेंटमध्ये एक्सपोजर मिळते.
फंडांचा परतावा कसा आहे?
जरी हे फंड डायव्हर्सिफिकेशनसाठी (diversification) तयार केले असले तरी, वेगवेगळ्या फंडांनी गेल्या पाच वर्षांत भिन्न परतावा दिला आहे. जून 2026 पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, काही फंडांनी उत्तम कामगिरी केली आहे:
- Nippon India Multi Cap Fund: 5 वर्षांचा वार्षिक परतावा 18.5%.
- Mahindra Manulife Multi Cap Fund: 5 वर्षांचा परतावा 15% आणि 3 वर्षांचा 17.8%.
- Baroda BNP Paribas Multi Cap Fund: 5 वर्षांचा वार्षिक परतावा 14.2%.
- Aditya Birla Sun Life Multi-Cap Fund: 5 वर्षांचा वार्षिक परतावा 12.6%.
धोके समजून घेणे महत्त्वाचे
25% गुंतवणुकीचा नियम डायव्हर्सिफिकेशन देत असला तरी, तो दुधारी तलवारीसारखा आहे. फंडांना मिड आणि स्मॉल-कॅपमध्ये किमान 25% गुंतवणूक करणे बंधनकारक असल्याने, बाजारात मोठी घसरण झाल्यास ते या सेगमेंटमधून पूर्णपणे बाहेर पडू शकत नाहीत. जर मिड-कॅप किंवा स्मॉल-कॅप इंडेक्समध्ये मोठी घसरण झाली, तर फंड मॅनेजरला या अस्थिर सेगमेंटमधील गुंतवणूक 25% च्या खाली आणण्याची लवचिकता नसते. यामुळे, लार्ज-कॅप केंद्रित फंडांच्या तुलनेत मल्टी-कॅप फंड बाजारात घसरण झाल्यास जास्त अस्थिरता अनुभवू शकतात.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
या श्रेणीतील फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी, गुंतवणूकदारांनी स्वतःची जोखीम घेण्याची क्षमता तपासावी. फंडांचे एक्सपेंस रेशो (expense ratio) किती आहे, जे निव्वळ परताव्यावर परिणाम करते, तसेच मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉकमध्ये फंड मॅनेजरची स्टॉक निवडण्याची क्षमता कशी आहे, यावर लक्ष ठेवावे. केवळ अलीकडील वार्षिक परताव्यावर लक्ष केंद्रित न करता, फंड वेगवेगळ्या मार्केट सायकलमध्ये सातत्यपूर्ण कामगिरी करत आहे का, हे तपासणेही महत्त्वाचे आहे. या फंडांमध्ये सामान्यतः 5 वर्षांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी गुंतवणूक करणे योग्य मानले जाते, कारण मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉक्समधील अस्थिरता लक्षात घेणे आवश्यक आहे.