मिड-कॅप्सकडे पैशांचा ओघ
बाजारपेठेत वाढत्या अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार स्मॉल-कॅप शेअर्समधून (Small-Cap Shares) आपला पैसा काढून मिड-कॅप फंड्समध्ये (Mid-Cap Funds) गुंतवत आहेत. गेल्या बारा महिन्यांत (जानेवारी २०२६ पर्यंत) मिड-कॅप फंड्समध्ये ₹1,139 कोटींचा निव्वळ ओघ (Inflow) आला, जो स्मॉल-कॅप फंड्समध्ये आलेल्या ₹92,904 कोटींच्या तुलनेत ₹94,043 कोटी जास्त आहे. यातून मिड-कॅप्सकडे गुंतवणूकदारांचा वाढता कल स्पष्ट होतो.
मिड-कॅप फंड्सची मालमत्ता (Assets Under Management - AUM) तब्बल २.५ पटीने वाढली आहे. डिसेंबर २०२२ मध्ये ₹1.85 लाख कोटी असलेली AUM, डिसेंबर २०२५ पर्यंत ₹4.61 लाख कोटींवर पोहोचली आहे. निफ्टी मिड-कॅप १५० इंडेक्सने (Nifty Midcap 150 Index) इतर इंडेक्सच्या तुलनेत सातत्याने चांगली कामगिरी केली आहे, ज्यामुळे अनेक आघाडीच्या मिड-कॅप फंडांनी, जसे की HDFC, Mahindra Manulife, Motilal Oswal आणि Kotak Mahindra, मल्टी-इयर काळात चांगला परतावा दिला आहे.
वैल्युएशन आणि अस्थिरतेचे विश्लेषण
या वाढत्या गुंतवणुकीमागे स्थिरता आणि चांगल्या कामगिरीची अपेक्षा असली तरी, चित्र थोडे गुंतागुंतीचे आहे. फेब्रुवारी २०२६ च्या मध्यापर्यंत, निफ्टी मिड-कॅप १५० इंडेक्सचा प्राइस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो सुमारे 32.82 आहे, जो 'वाजवी' (Fairly Valued) मानला जात असला तरी, तो त्याच्या १ वर्षाच्या आणि ३ वर्षांच्या सरासरी P/E पेक्षा जास्त आहे. याउलट, निफ्टी स्मॉल-कॅप २५० इंडेक्सचा P/E सुमारे 26.6 आहे. मात्र, काही ठिकाणी निफ्टी स्मॉल-कॅप १०० चा P/E 30.7 आणि निफ्टी मिड-कॅप १०० चा P/E 33.45 दाखवतो, ज्यामुळे या सेगमेंटमधील व्हॅल्युएशनही महाग दिसत आहेत. मोठ्या कंपन्यांच्या निफ्टी १०० इंडेक्सचा P/E 22.1 आहे, जो तुलनेने सुरक्षित वाटतो.
याशिवाय, फेब्रुवारी २०२६ च्या १९ तारखेला निफ्टी मिड-कॅप १०० मध्ये 0.9% आणि निफ्टी स्मॉल-कॅप १०० मध्ये 0.5% घट झाली. भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Uncertainties) आणि नफा वसुलीमुळे (Profit-Booking) मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप सेग्मेंट्समध्ये विक्रीचा दबाव वाढू शकतो, हे यातून दिसून येते. फेब्रुवारी २०२५ मध्येही निफ्टी स्मॉल-कॅप १०० मध्ये 13.07% आणि निफ्टी मिड-कॅप १०० मध्ये 10.8% घट झाली होती, जे या सेगमेंटमधील अस्थिरता दर्शवते.
भविष्यातील धोके (Bear Case)
इतकी गुंतवणूक आणि चांगली कामगिरी असूनही, काही धोके विचारात घेणे आवश्यक आहे. मिड-कॅप फंड्समध्ये होणारी ही झपाट्याने वाढणारी गुंतवणूक वैल्युएशनला फुगवू शकते, जी कंपन्यांच्या प्रत्यक्ष कमाईच्या वाढीशी (Earnings Growth) जुळणारी नाही. अनेक अहवालानुसार, मिड-कॅप इंडेक्स त्यांच्या ऐतिहासिक सरासरीपेक्षा जास्त किमतीवर ट्रेड करत आहेत. विशेषतः 'न्यू-एज' कंपन्या, ज्यांचा समावेश P/E रेशो वाढवू शकतो, त्याबद्दल चिंता आहे. मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप सेगमेंटमध्ये कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सच्या (Corporate Governance) समस्या हा एक जुना मुद्दा आहे, ज्याकडे दुर्लक्ष केल्यास मोठे नुकसान होऊ शकते. तसेच, विश्लेषकांच्या मते, स्मॉल-कॅपपेक्षा मिड-कॅप्समध्ये जोखीम-परतावा (Risk-Reward) चांगला असला तरी, ते लार्ज-कॅप्सच्या तुलनेत जास्त अस्थिर आहेत.
पुढील दिशा
पुढील ३-४ महिन्यांसाठी, विश्लेषक मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप सेगमेंटबद्दल तटस्थ ते सावध आशावादी (Neutral to Cautiously Optimistic) दृष्टिकोन ठेवत आहेत. ते निवडक गुंतवणूक (Selective Allocation) आणि टप्प्याटप्प्याने (Phased Investments) गुंतवणुकीचा सल्ला देत आहेत. भारताच्या वाढीच्या कथेमुळे (Growth Narrative) मिड-कॅप फंड्स गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेतील, पण आता कंपन्यांची निवड आणि जोखीम व्यवस्थापनावर (Risk Management) अधिक लक्ष केंद्रित केले जाईल. २०२६ मध्ये मिड-कॅप्स बाजारापेक्षा चांगली कामगिरी करू शकतात, परंतु त्यासाठी अधिक निवडक दृष्टिकोन आवश्यक असेल. लार्ज-कॅप्स थोडे मागे राहू शकतात, तर स्मॉल-कॅप्सची कामगिरी बाजाराच्या स्थितीवर अवलंबून असेल. मिड-कॅप्सची वाढ टिकून राहण्यासाठी कंपन्यांची कमाईची दृश्यमानता (Earnings Visibility), देशांतर्गत गुंतवणूकदारांची बांधिलकी आणि संभाव्य मॅक्रोइकॉनॉमिक हेडविंड्स (Macroeconomic Headwinds) तसेच भू-राजकीय तणाव यावर मात करण्याची क्षमता महत्त्वाची ठरेल.