कोटक आर्बिट्राज फंडची ६ महिन्यांत सर्वाधिक कमाई; AUM ₹72,079 कोटींवर

कोटक आर्बिट्राज फंडाने गेल्या सहा महिन्यांत **3.1%** परतावा देत इतर मोठ्या आर्बिट्राज फंडांमध्ये आघाडी घेतली आहे. फंडाची मालमत्ता (AUM) **₹72,079 कोटी** आहे, पण एक आणि तीन वर्षांच्या कामगिरीत हा फंड बेंचमार्कपेक्षा मागे राहिला आहे.

काय घडले?

कोटक आर्बिट्राज फंडाने जून २०२६ मध्ये संपलेल्या सहा महिन्यांच्या कालावधीत मोठ्या आर्बिट्राज म्युच्युअल फंडांमध्ये अव्वल स्थान पटकावले आहे. फंडाने 3.1% परतावा मिळवला आहे. या काळात HDFC आर्बिट्राज फंड आणि HSBC आर्बिट्राज फंड यांनी अनुक्रमे 3.1% आणि 3.0% परतावा दिला. किमान ₹1,500 कोटी मालमत्ता असलेल्या फंडांची तुलना केली असता, कोटक आर्बिट्राज फंडाची मालमत्ता ₹72,079.2 कोटी इतकी प्रचंड आहे, ज्यामुळे बाजारात त्याचे मोठे स्थान दिसून येते.

कामगिरी आणि बेंचमार्कचे चित्र

सध्याच्या सहा महिन्यांच्या काळात फंड आघाडीवर असला तरी, दीर्घकालीन कामगिरीत चित्र थोडे वेगळे आहे. आकडेवारीनुसार, एका वर्षाच्या कालावधीत फंडाचा परतावा त्याच्या बेंचमार्कपेक्षा 1.0% कमी होता, तर बेंचमार्कने 7.0% परतावा दिला. त्याचप्रमाणे, तीन वर्षांच्या कालावधीत फंडाने 7.0% परतावा नोंदवला, जो बेंचमार्कच्या 7.6% पेक्षा कमी आहे.

आर्बिट्राज फंडांमध्ये हा फरक सामान्य आहे. अनेकदा बेंचमार्क हा एक सैद्धांतिक (theoretical) स्प्रेड दर्शवतो, जो फंडाचा खर्च, रोख मालमत्ता आणि पोर्टफोलिओमधील विशिष्ट कर्ज साधने (debt instruments) विचारात घेतल्यानंतर पूर्णपणे मिळवता येत नाही. गुंतवणूकदार अनेकदा अतिरिक्त रोख रक्कम अल्प मुदतीसाठी ठेवण्यासाठी या फंडांचा वापर करतात, परंतु मोठ्या फंडांसाठी बेंचमार्कपेक्षा सातत्याने चांगली कामगिरी करणे आव्हानात्मक असू शकते.

फंडाचा आकार का महत्त्वाचा?

₹72,000 कोटींपेक्षा जास्त मालमत्ता व्यवस्थापित करण्याचे फायदे आणि तोटे दोन्ही आहेत. मोठ्या कॉर्पसमुळे उच्च लिक्विडिटी (liquidity) मिळते, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना सहजपणे प्रवेश किंवा बाहेर पडणे शक्य होते. तथापि, आर्बिट्राज फंडासाठी, आकार काहीवेळा मर्यादा ठरू शकतो. हे फंड स्पॉट (रोख) बाजार आणि फ्युचर्स मार्केटमधील किमतीतील तफावत (price gap) ओळखून नफा कमावतात. जेव्हा एखादा फंड खूप मोठा असतो, तेव्हा फंड व्यवस्थापकाला मोठ्या प्रमाणात भांडवल गुंतवावे लागते. एवढी मोठी रक्कम प्रभावीपणे 'कामावर' ठेवण्यासाठी या तात्पुरत्या किमतीतील फरकांचा पुरेसा शोध घेणे कठीण होऊ शकते, ज्यामुळे फंडाला उर्वरित रक्कम लिक्विड किंवा डेट साधनांमध्ये पार्क करावी लागते.

जोखीम आणि धोरण समजून घेणे

आर्बिट्राज फंड नफा मिळवण्यासाठी एकाच वेळी रोख बाजारात शेअर्स खरेदी करतात आणि फ्युचर्स बाजारात विकतात. ही रणनीती सामान्यतः कमी जोखमीची मानली जाते कारण बाजारातील स्थिती हेज (hedged) केलेली असते. तथापि, हे फंड पूर्णपणे जोखीममुक्त नाहीत.

SEBI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, इक्विटी-आधारित कर आकारणीसाठी पात्र होण्यासाठी या फंडांना किमान 65% इक्विटी किंवा इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. उर्वरित भाग अनेकदा डेट आणि मनी मार्केट साधनांमध्ये गुंतवला जातो. या डेट घटकामध्ये संभाव्य जोखीम आहे - जर पोर्टफोलिओमधील डेट साधनांना क्रेडिट समस्या आल्यास, ते निव्वळ मालमत्ता मूल्यावर (NAV) परिणाम करू शकते, जसे की या श्रेणीतील इतर फंडांच्या इतिहासात दिसून आले आहे.

गुंतवणूकदारांनी पुढे काय तपासावे?

या फंडांचा विचार करणाऱ्या गुंतवणूकदारांनी केवळ अल्प-मुदतीच्या परताव्यापलीकडे पाहणे आवश्यक आहे. फंडाचा खर्च गुणोत्तर (expense ratio) तपासणे महत्त्वाचे आहे, कारण या श्रेणीत स्प्रेड कमी असल्याने एकूण परताव्यावर त्याचा लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो. तसेच, गुंतवणूकदारांनी फंडाचा डेट पोर्टफोलिओ कसा व्यवस्थापित केला जातो यावर लक्ष ठेवावे, कारण इक्विटी-हेज्ड भागाऐवजी हाच जोखमीचा मुख्य स्रोत आहे. कर कार्यक्षमतेची (tax efficiency) समज घेणे देखील महत्त्वाचे आहे, कारण हे फंड इक्विटी फंडांप्रमाणेच करपात्र आहेत, विशेषतः उच्च उत्पन्न गटातील लोकांसाठी जे त्यांची तुलना बँकेतील ठेवी किंवा लिक्विड फंडांशी करत आहेत.