भारतातील म्युच्युअल फंडांची मालमत्ता (AUM) जुलै २०२६ पर्यंत **₹85.76 लाख कोटी**वर पोहोचली आहे. विशेष म्हणजे, गेल्या पाच वर्षांत पॅसिव्ह फंडांमध्ये **324%** ची प्रचंड वाढ झाली आहे. हा बदल गुंतवणूकदारांची कमी खर्चात बाजाराशी जोडलेल्या उत्पादनांकडे वाढलेली आवड दर्शवतो.
म्युच्युअल फंड उद्योगाचा नवा टप्पा
भारतीय म्युच्युअल फंड उद्योगाने एक मोठी उंची गाठली आहे. जुलै २०२६ पर्यंत, फंडांच्या व्यवस्थापनाखालील एकूण मालमत्ता (AUM) ₹85.76 लाख कोटी या विक्रमी पातळीवर पोहोचली आहे. हा आकडा रिटेल गुंतवणूकदार कसे त्यांच्या संपत्तीचे व्यवस्थापन करत आहेत, यातील मोठे बदल दर्शवतो.
पॅसिव्ह फंडांची धमाकेदार एंट्री
या उद्योगातील सर्वात मोठा बदल म्हणजे पॅसिव्ह गुंतवणूक उत्पादनांमध्ये झालेली प्रचंड वाढ. इंडेक्स फंड (Index Funds) आणि एक्सचेंज ट्रेडेड फंड (ETFs) सारख्या पॅसिव्ह फंडांची मालमत्ता गेल्या पाच वर्षांत तब्बल 324% ने वाढून ₹15.15 लाख कोटी झाली आहे. ही वाढ संपूर्ण उद्योगाच्या सरासरी वाढीपेक्षा खूप जास्त आहे.
गुंतवणूकदारांच्या सवयी बदलल्या
या बदलामुळे गुंतवणूकदारांच्या सवयींमध्ये मोठा फरक दिसून येतो. पूर्वी भारतीय गुंतवणूकदार बाजाराला मागे टाकण्यासाठी ॲक्टिव्ह फंडांना (Active Funds) प्राधान्य देत असत, पण आता कमी खर्च आणि बाजाराच्या कामगिरीवर आधारित (market-linked) उत्पादनांकडे त्यांचा कल वाढला आहे. याचे उदाहरण म्हणजे एकूण गुंतवणूकदार खात्यांमध्ये (folios) झालेली वाढ. ही खाती 28.09 कोटी झाली असून, यात पॅसिव्ह फंडांच्या खात्यांमध्ये पाच वर्षांत पाच पटीने वाढ होऊन ती 5.54 कोटी झाली आहे. इक्विटी-आधारित फंडांच्या AUM मध्येही 224% ची वाढ होऊन ती ₹38.40 लाख कोटी झाली आहे.
पॅसिव्ह फंडांचे फायदे आणि तोटे
गुंतवणूकदारांसाठी पॅसिव्ह फंडांमध्ये सामील होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्यांची साधेपणा आणि कमी खर्च. हे फंड थेट बाजाराच्या निर्देशांकाचा (index) मागोवा घेतात, ज्यामुळे सक्रिय स्टॉक निवडण्याची गरज भासत नाही आणि व्यवस्थापन शुल्कही (management fees) कमी असते. यामुळे, ज्यांना कमी गुंतागुंतीसह बाजारात मोठी हिस्सेदारी हवी आहे, त्यांच्यासाठी हे एक आकर्षक पर्याय ठरले आहे.
उद्योगापुढील आव्हाने
या बदलाचा म्युच्युअल फंड कंपन्यांवर (AMCs)ही परिणाम होत आहे. पॅसिव्ह फंडांचे शुल्क कमी असल्याने, कंपन्यांना नफा टिकवून ठेवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर (scale) काम करावे लागेल. तसेच, अनेकदा मोठ्या प्रमाणात होणारी गुंतवणूक काही निवडक शेअर्समध्ये एकवटल्याने ओव्हरव्हॅल्युएशनचा (overvaluation) धोका वाढतो.
बाजारातील अस्थिरतेचा धोका
पॅसिव्ह फंड हे निर्देशांकाचा मागोवा घेत असल्याने, बाजारात घसरण झाल्यास ते थेट नुकसानीचे बळी ठरू शकतात. ॲक्टिव्ह फंड व्यवस्थापक अशा वेळी रोख रक्कम किंवा बचावात्मक क्षेत्रांकडे वळू शकतात, पण पॅसिव्ह फंडांमध्ये तशी लवचिकता नसते. बाजारातील अस्थिरता (market volatility) हा एक महत्त्वाचा घटक आहे, कारण हे फंड बाजारातील हालचालींचे थेट प्रतिबिंब असतात. गुंतवणूकदारांना भविष्यातील महिन्यांचे इनफ्लो ट्रेंड आणि बाजारातील अस्थिरतेतील बदल यावर लक्ष ठेवावे लागेल.