भारतीय लार्ज-कॅप फंड्स: बेंचमार्क्सपेक्षा कमी परतावा! कारण 'हा' खर्च खातोय तुमची कमाई!

फंड्स बेंचमार्क्सपेक्षा का मागे पडत आहेत?

ॲसोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड्स इन इंडिया (AMFI) च्या आकडेवारीनुसार, मार्च 2026 पर्यंतच्या मागील दशकात, बहुतांश ॲक्टिव्हली मॅनेज्ड लार्ज-कॅप म्युच्युअल फंड स्कीम्सनी त्यांच्या बेंचमार्क्सपेक्षा लक्षणीय अधिक परतावा (Outperformance) मिळवलेला नाही. या फंड्सनी सरासरी 11.59% परतावा दिला, तर BSE 100 TRI आणि NSE 100 TRI सारख्या बेंचमार्क्सनी याच कालावधीत सुमारे 12.80% परतावा दिला. S&P Dow Jones Indices च्या आकडेवारीनुसार, दीर्घकालावधीत 80% पेक्षा जास्त लार्ज-कॅप फंड्स त्यांच्या बेंचमार्क्सना मागे टाकू शकलेले नाहीत. तज्ञांच्या मते, बाजाराची कार्यक्षमता (Market Efficiency), मर्यादित गुंतवणूक पर्याय आणि सहज उपलब्ध माहिती यामुळे लार्ज-कॅप कंपन्यांचे शेअर्स त्यांच्या खऱ्या मूल्यापेक्षा कमी किमतीत शोधणे फंड मॅनेजर्ससाठी कठीण झाले आहे.

खर्चाचा मोठा फटका!

यामागील मुख्य कारण म्हणजे 'एक्सपेंस रेशो' (Expense Ratio) किंवा फंडाचा व्यवस्थापन खर्च. रेग्युलर प्लॅन्समध्ये (Regular Plans) डिस्ट्रिब्युटर कमिशनचा (Distributor Commission) समावेश असतो, ज्यामुळे त्यांचे शुल्क जास्त असते. हे शुल्क सरासरी 1.96% पर्यंत जाते, तर डायरेक्ट प्लॅन्सचा (Direct Plans) खर्च केवळ 0.88% असतो. हा फरक छोटा वाटत असला तरी, दीर्घकाळात तो मोठा परिणाम करतो. उदाहरणार्थ, 20 वर्षांमध्ये 1% अधिक एक्सपेंस रेशोमुळे तुमच्या बचतीत ₹15 ते ₹26 लाखांपर्यंत घट होऊ शकते. आकडेवारी स्पष्टपणे दर्शवते की, डायरेक्ट प्लॅन्समध्ये गुंतवणूक केल्यास, दशकाहून अधिक काळ कार्यरत असलेल्या 23 पैकी 11 फंड्सनी चांगले प्रदर्शन केले, तर रेग्युलर प्लॅन्समध्ये केवळ 3 फंड्सनी हे यश मिळवले. यामुळे खर्चाचा निव्वळ परताव्यावर (Net Returns) होणारा थेट परिणाम दिसून येतो. ॲक्टिव्ह फंडांच्या (Active Funds) सातत्यपूर्ण अंडरपरफॉर्मन्समागे हा खर्चाचा तोटा एक प्रमुख कारण आहे.

गुंतवणूकदार पॅसिव्ह फंडांकडे वळले

ॲक्टिव्ह लार्ज-कॅप फंड्स सातत्याने इंडेक्सला (Index) हरवू न शकल्याने आणि त्यांचे शुल्क जास्त असल्याने, गुंतवणूकदार आता पॅसिव्ह (Passive) गुंतवणूक पर्यायांकडे वळत आहेत. इंडेक्स फंड्स, जे कमी खर्चात (बहुतेकदा 0.05% ते 0.5%) बेंचमार्कच्या कामगिरीची नक्कल करतात, त्यांची लोकप्रियता वाढत आहे. मार्च 2026 पर्यंत, भारतात पॅसिव्ह फंडांनी ₹12 लाख कोटींहून अधिक मालमत्ता व्यवस्थापित केली आहे, जो एक मोठा बदल दर्शवतो. निफ्टी 50 TRI (Nifty 50 TRI) सारख्या बेंचमार्क्सची कार्यक्षमता, जे आपोआप रीबॅलन्स (Rebalance) होतात आणि मार्केट कॅप (Market Cap) बदलांना प्रतिबिंबित करतात, त्यांना एक मजबूत प्रतिस्पर्धी बनवते, ज्याला ॲक्टिव्ह फंड मॅनेजर्सना खर्चाचा विचार करून सातत्याने हरवणे कठीण जाते.

आर्थिक घटकांचाही परिणाम

व्यापक आर्थिक परिस्थितीचा (Economic Conditions) देखील लार्ज-कॅप फंडांच्या कामगिरीवर परिणाम होतो. जरी स्थिर लार्ज-कॅप कंपन्या बाजारातील चढ-उतारात स्थिरता देत असल्या तरी, जास्त महागाई (Inflation) लोकांची क्रयशक्ती कमी करते आणि व्यवसायांसाठी कर्जाचा खर्च वाढवते, ज्यामुळे कमाई आणि शेअरच्या किमतींवर परिणाम होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे, व्याजदरातील (Interest Rate) वाढ भांडवली खर्च (Cost of Capital) वाढवते, जे थेट कंपन्यांच्या नफ्यावर आणि फंडाच्या कामगिरीवर परिणाम करते. भारताची अर्थव्यवस्था (Economy) मजबूत असली तरी, जागतिक अनिश्चितता, चलनाचे अवमूल्यन (Currency Depreciation) आणि चलनवाढीचा दबाव यामुळे बाजारात अस्थिरता (Volatility) येऊ शकते, ज्यामुळे फंडांना जास्त परतावा मिळवणे कठीण होते.

ॲक्टिव्ह फंड्सना का संघर्ष करावा लागतो?

ॲक्टिव्ह लार्ज-कॅप फंडांसमोरील मुख्य आव्हान म्हणजे कार्यक्षम बाजारपेठेच्या (Efficient Market) रचनेला पार करणे. माहिती सहज उपलब्ध असल्याने आणि लार्ज-कॅप स्टॉक्सवर (Stocks) खूप संशोधन (Research) होत असल्याने, फंड मॅनेजर्सना स्वस्त दरात (Undervalued) शेअर्स शोधण्याच्या संधी कमी मिळतात. अनेक लार्ज-कॅप फंड्स आता त्यांच्या बेंचमार्क्ससारखेच दिसतात, परंतु ॲक्टिव्ह व्यवस्थापनासाठी (Active Management) जास्त शुल्क आकारतात, ज्यामुळे खर्चाचा मोठा तोटा होतो. उदाहरणार्थ, 2026 च्या सुरुवातीला, निफ्टी 50 (Nifty 50) सुमारे 22 च्या P/E (Price-to-Earnings Ratio) वर ट्रेड करत होता आणि BSE सेन्सेक्स (BSE Sensex) सुमारे 23 वर, ज्यामुळे जास्त व्हॅल्युएशनमध्ये (Valuation) अधिक परतावा मिळवणे आणखी कठीण झाले होते.

इंडेक्स फंडांची कमी किंमत आणि उच्च कार्यक्षमता ॲक्टिव्ह लार्ज-कॅप व्यवस्थापनासाठी एक मोठे आव्हान आहे. ॲक्टिव्ह फंड्सचा उद्देश आउटपरफॉर्म करणे असतो, परंतु आकडेवारीनुसार 80% फंड्स शुल्कानंतर मागे पडतात. त्यामुळे गुंतवणूकदार अशा सेवेसाठी जास्त पैसे देतात, जी पॅसिव्ह इंडेक्स ट्रॅकरच्या (Passive Index Tracker) तुलनेत कमी कामगिरी करते. आता प्रश्न 'ॲक्टिव्ह फंड्स आउटपरफॉर्म करू शकतात का?' यावरून 'ते त्यांच्या शुल्काला न्याय देण्याइतपत आउटपरफॉर्म करू शकतात का?' असा झाला आहे.

फंड मॅनेजर्सना SEBI च्या नियमांमुळेही मर्यादा येतात, जसे की लार्ज-कॅप फंडांना टॉप 100 कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करणे बंधनकारक आहे, ज्यामुळे त्यांचे गुंतवणुकीचे क्षेत्र मर्यादित होते. शिवाय, लिक्विडिटीसाठी (Liquidity) रोख रक्कम (Cash) ठेवणे, जे ॲक्टिव्ह फंडांसाठी आवश्यक आहे, यामुळे इंडेक्स फंडांच्या तुलनेत वार्षिक 50-100 बेसिस पॉइंट्सचा (Basis Points) कामगिरीवर नकारात्मक परिणाम होतो. या कारणांमुळे ॲक्टिव्ह फंड मॅनेजर्सना पॅसिव्ह बेंचमार्क्सच्या तुलनेत तोटा होतो.

भविष्यात काय?

2026 आणि त्यानंतरही, ॲक्टिव्ह लार्ज-कॅप फंडांसमोरील संरचनात्मक आव्हाने (Structural Challenges) कायम राहण्याची शक्यता आहे. जरी काही तज्ञांचे मत आहे की अस्थिर बाजारात लार्ज-कॅप फंड्स पोर्टफोलिओला स्थिरता देऊ शकतात, तरीही लक्षणीय अतिरिक्त परतावा (Extra Returns) मिळवण्याची त्यांची क्षमता अनिश्चित आहे. गुंतवणूकदारांचा खर्च आणि इंडेक्स फंडांची सातत्यपूर्ण कामगिरी यावर लक्ष केंद्रित केल्याने पॅसिव्ह गुंतवणुकीकडे (Passive Investing) कल वाढत राहील अशी अपेक्षा आहे. स्थिर, दीर्घकालीन इक्विटी (Equity) एक्सपोजर शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांना लार्ज-कॅप फंडांचे डायरेक्ट प्लॅन्स किंवा अधिक फायदेशीररीत्या कमी खर्चाचे इंडेक्स फंड्स आणि ईटीएफ (ETFs) मध्ये अधिक मूल्य मिळू शकते. सर्व खर्च विचारात घेतल्यानंतरही सातत्याने निव्वळ आउटपरफॉर्मन्स देण्यासाठी, ॲक्टिव्ह व्यवस्थापनाकडे स्पष्ट आणि सिद्ध करण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे, जी मागील दशकात फारच कमी फंडांमध्ये दिसून आली आहे.