भारतात बाजारात मोठी उलथापालथ! अॅक्टिव्ह इक्विटी फंडांची घसरण, पॅसिव्ह आणि गोल्ड ईटीएफकडे गुंतवणूकदार वळले

अॅक्टिव्ह फंड्सचा मार्केट शेअर घसरला

भारतातील अॅक्टिव्हली मॅनेज्ड इक्विटी म्युच्युअल फंड्स (Actively Managed Equity Mutual Funds) आपला मार्केटमधील दबदबा गमावत आहेत. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये, एकूण मालमत्तेतील (AUM) त्यांचा हिस्सा 44.8% वरून घसरून 43.4% झाला आहे. अनेक वर्षांच्या स्थिर वाढीनंतर हे बदल लक्षणीय आहेत. या ट्रेंडमागे अॅक्टिव्ह आणि पॅसिव्ह फंडांमधील खर्चातील मोठा फरक हे मुख्य कारण आहे. सामान्यतः अॅक्टिव्ह फंडांसाठी 1% ते 2.5% (सरासरी 1.5%) पर्यंत खर्च येतो, तर पॅसिव्ह फंड्स (Passive Funds) 0.05% ते 0.5% मध्ये उपलब्ध आहेत. निफ्टी 50 (Nifty 50) ट्रॅक करणाऱ्या इंडेक्स फंडांचा खर्च तर फक्त 0.2% ते 0.3% असतो. आकडेवारीनुसार, 2025 मध्ये सुमारे 65-66% अॅक्टिव्ह लार्ज-कॅप फंड्सनी (Large-cap funds) त्यांच्या बेंचमार्कपेक्षा कमी परतावा दिला आहे. मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉक्स किंवा विशिष्ट थीम्समध्ये अॅक्टिव्ह व्यवस्थापनाची भूमिका अजूनही असली तरी, बहुतेक गुंतवणूकदार आता स्वस्त असलेल्या पॅसिव्ह पर्यायांकडे वळत आहेत.

गोल्ड आणि सिल्व्हर ईटीएफमध्ये विक्रमी गुंतवणूक

त्याचबरोबर, गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) आणि सिल्व्हर ईटीएफ (Silver ETFs) यांनीही गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. जानेवारी 2026 मध्ये, गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹24,040 कोटींची विक्रमी निव्वळ गुंतवणूक झाली, जी त्या महिन्यात इक्विटी म्युच्युअल फंडांमधील गुंतवणुकीपेक्षाही जास्त होती. जागतिक स्तरावरील भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions), महागाईची चिंता (Inflation Worries), डॉलरमधील चढ-उतार आणि व्याजदर (Interest Rates) याबाबतच्या अनिश्चिततेमुळे सोन्याकडे सुरक्षित गुंतवणूक (Safe Haven) म्हणून पाहिले जात आहे. मार्च 2026 च्या मध्यावर अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने (US Federal Reserve) व्याजदर वाढवण्याचे संकेत दिल्यानंतर सोने 10% आणि चांदी 15% पेक्षा जास्त घसरले असले तरी, चलन आणि बाजारपेठेतील जोखमींपासून बचाव करण्यासाठी या धातूंची मागणी कायम आहे. जागतिक अनिश्चितता आणि अस्थिर जोखमीच्या मालमत्तेच्या काळात गुंतवणूकदार स्थिर मालमत्तेला प्राधान्य देत असल्याचे हे स्पष्ट करते.

SIPs मुळे अॅक्टिव्ह फंडांची वाढ, पण लपलेली कमजोरी

अॅक्टिव्ह इक्विटी फंडांचा एकूण मार्केटमधील वाटा कमी झाला असला तरी, FY26 मध्ये त्यांच्या मालमत्तेत (AUM) 8.6% ची वाढ झाली आहे. ही वाढ प्रामुख्याने सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन (SIPs) मुळे झाली आहे. SIPs मधून अॅक्टिव्ह इक्विटी योजनांमध्ये येणाऱ्या मालमत्तेचा वाटा 80% पर्यंत पोहोचला आहे. FY25 मध्ये ₹2.9 ट्रिलियन असलेला SIP चा आकडा FY26 मध्ये वाढून ₹3.5 ट्रिलियन झाला आहे. नियमित SIPs वरील ही मोठी निर्भरता, कमी झालेली एकरकमी गुंतवणूक (Lump-sum Investments) आणि मर्यादित मार्केट-आधारित नफा हे अॅक्टिव्ह इक्विटी फंडांना धोक्यात आणू शकते. याचा अर्थ त्यांची वाढ ही कामगिरीपेक्षा गुंतवणूकदारांच्या सवयींवर अधिक अवलंबून आहे, ज्यामुळे ते बाजारपेठेतील भावनांमधील बदलांसाठी अधिक संवेदनशील बनले आहेत.

नियामक बदल आणि उद्योगातील shifts

भारतीय म्युच्युअल फंड उद्योग मोठ्या संरचनात्मक बदलांमधून जात आहे. गेल्या पाच वर्षांत पॅसिव्ह फंडांच्या मालमत्तेत जवळपास सात पटीने वाढ झाली आहे, जे पॅसिव्ह गुंतवणुकीच्या विस्ताराचे संकेत देत आहे. SEBI चे नवीन नियम, जे 1 एप्रिल 2026 पासून लागू होतील, ते खर्च आराखड्यात (Expense Framework) सुधारणा आणतील. यात बेस एक्सपेंस रेशो (Base Expense Ratio - BER) आणि संभाव्य परफॉर्मन्स-लिंक्ड फी (Performance-linked fees) ची स्पष्ट व्याख्या असेल, ज्यामुळे अॅक्टिव्ह फंड व्यवस्थापनाच्या खर्चावर आणखी दबाव येऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, AMFI (Association of Mutual Funds in India) द्वारे स्टॉकचे नियमित वर्गीकरण (Reclassification) फंड फ्लोवर परिणाम करू शकते, कारण फंड मॅनेजर्सना श्रेणीच्या आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी पोर्टफोलिओ समायोजित करावे लागतात.

अॅक्टिव्ह फंडांसमोरील आव्हाने

अॅक्टिव्ह इक्विटी फंडांसमोर अनेक आव्हाने आहेत. प्रमुख मार्केट इंडेक्समध्ये पॅसिव्ह फंडांचे वाढते वर्चस्व किंमत शोध (Price Discovery) आणि बाजारात मंदी आल्यास मोठ्या नुकसानीची भीती वाढवू शकते. पॅसिव्ह फंडांचा सातत्यपूर्ण खर्चाचा फायदा अॅक्टिव्ह फंडांचे शुल्क कमी करत आहे, ज्यामुळे अॅक्टिव्ह मॅनेजर्सना जास्त फी योग्य ठरवण्यासाठी उत्कृष्ट परतावा (Alpha) निर्माण करणे आवश्यक आहे. तथापि, ऐतिहासिक आकडेवारी दर्शवते की अनेक अॅक्टिव्ह फंड्स, विशेषतः लार्ज-कॅप सेगमेंटमध्ये, कालांतराने त्यांच्या बेंचमार्कपेक्षा पुढे जाऊ शकलेले नाहीत. याचा अर्थ अनेक गुंतवणूकदार सरासरी किंवा सरासरीपेक्षा कमी परताव्यासाठी जास्त फी देत आहेत. वाढीसाठी SIPs वर अवलंबून राहणे हे देखील अॅक्टिव्ह फंडांच्या कामगिरीबद्दल मजबूत विश्वासाचा अभाव दर्शवते, ज्यामुळे हे क्षेत्र या इनफ्लो स्त्रोतातील बदलांसाठी असुरक्षित बनले आहे.

भविष्यकालीन दृष्टिकोन: पॅसिव्ह मुख्य, अॅक्टिव्ह niche

व्यापक मार्केट इंडेक्समध्ये पॅसिव्ह फंडांचे वर्चस्व कायम राहण्याची अपेक्षा आहे. म्युच्युअल फंड उद्योग अधिक विभागला जाण्याची शक्यता आहे, जिथे कमी खर्चाचे पॅसिव्ह पर्याय बहुतेक गुंतवणूकदारांच्या पोर्टफोलिओचा मुख्य भाग बनतील. अॅक्टिव्ह स्ट्रॅटेजीचा (Active Strategies) वापर विशिष्ट विभाग किंवा निश (Niche) क्षेत्रांमध्ये अधिक केला जाईल, जिथे अल्फा निर्माण करणे शक्य आहे आणि जास्त फी योग्य ठरते. परिणामी, अनेक गुंतवणूकदार आता एक संतुलित दृष्टिकोन (Balanced Approach) स्वीकारत आहेत. ते पॅसिव्ह फंडांचे खर्चाचे फायदे आणि स्थिरता, तसेच काळजीपूर्वक निवडलेल्या अॅक्टिव्ह स्ट्रॅटेजीमधून मिळणाऱ्या वाढीच्या संभाव्यतेचा संगम साधत आहेत. यामुळे त्यांना बाजारपेठेतील अस्थिरता व्यवस्थापित करण्यास आणि त्यांच्या दीर्घकालीन उद्दिष्टांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल. वाढत्या आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात विविधीकरण (Diversification) आणि हेजिंग (Hedging) साधने शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी गोल्ड आणि सिल्व्हर ईटीएफची मागणी देखील कायम राहू शकते.