गेल्या दोन वर्षांत इक्विटी म्युच्युअल फंडांच्या परताव्यामध्ये (Returns) एक मोठी तफावत दिसून आली आहे. Nifty 50 इंडेक्स जवळपास स्थिर असतानाही, काही फंडांनी **20%** पर्यंत परतावा दिला, तर काही फंडांनी **10%** चा तोटा नोंदवला. हा **30%** चा फरक सक्रिय स्टॉक निवड (Active Stock Selection) आणि शिस्तबद्ध SIP च्या महत्त्वावर प्रकाश टाकतो.
बाजारातील दोन वर्षांचा लेखाजोखा
ऑगस्ट 2026 पर्यंतच्या गेल्या दोन वर्षांच्या आकडेवारीनुसार, भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी एक धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे. Nifty 50 इंडेक्सने फक्त 0.4% वार्षिक परतावा (Annualized Return) दिला, पण म्युच्युअल फंडांच्या पोर्टफोलिओचे निकाल खूपच भिन्न होते. काही फंडांनी 10% चा तोटा नोंदवला, तर काहींनी 20% पर्यंतचा नफा कमावला. या 30% च्या फरकावरून हे स्पष्ट होते की, सपाट बाजारात संपत्ती निर्माण करणे किंवा भांडवल गमावणे हे बाजाराच्या सामान्य हालचालींवर अवलंबून नसून, पोर्टफोलिओ व्यवस्थापनावर जास्त अवलंबून आहे.
सक्रिय स्टॉक निवडीचे महत्त्व
या काळात बाजारपेठेत नेतृत्वात (Leadership) वेगवान बदल झाले. एक सेक्टर वर जात असताना दुसरा खाली येत होता, ज्यामुळे इंडेक्सचा मागोवा घेणाऱ्या पॅसिव्ह स्ट्रॅटेजीसाठी (Passive Strategies) टिकून राहणे कठीण झाले. विश्लेषण केलेल्या 449 सक्रिय इक्विटी म्युच्युअल फंड योजनांपैकी केवळ 52% योजना आपल्या बेंचमार्कपेक्षा सातत्याने चांगली कामगिरी करू शकल्या. मल्टी-कॅप आणि फ्लेक्सी-कॅप योजनांनी 67% ते 73% प्रकरणांमध्ये अधिक परतावा मिळवत चांगली कामगिरी केली. याउलट, लार्ज-कॅप, व्हॅल्यू आणि ELSS सारख्या श्रेणींमधील फंडांना जास्त अडचणींचा सामना करावा लागला.
SIP मुळे मिळाली स्थिरता
गेल्या दोन वर्षांतील आकडेवारीनुसार, सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन (SIP) मुळे बाजारातील अस्थिरतेपासून (Volatility) संरक्षण मिळाले. जेव्हा Nifty 50 इंडेक्स 24,400–24,500 स्तरांच्या खाली व्यवहार करत होता, तेव्हा एकाच वेळी मोठी रक्कम गुंतवणे (Lump-sum investments) अचानक झालेल्या घसरणीमुळे जोखमीचे ठरले. SIP मुळे गुंतवणूकदारांना वेळोवेळी सरासरी खरेदी किंमत (Average Purchase Cost) मिळत गेली, ज्यामुळे त्यांना एकरकमी गुंतवणुकीपेक्षा जास्त परतावा मिळाला. विशेषतः स्मॉल-कॅप श्रेणींमध्ये हा फायदा दिसून आला.
बाजारातील जोखीम आणि लक्षणीय बाबी
ऑगस्ट 2026 पर्यंत, बाजारात काही विशिष्ट अडथळे कायम आहेत. एक्स्चेंजवरील नवीन क्लोजिंग ऑक्शन मेकॅनिझममुळे (Closing Auction Mechanisms) तात्पुरती अस्थिरता निर्माण झाली आहे. तसेच, फॉरेन इन्स्टिट्यूशनल इन्व्हेस्टर (FII) च्या सततच्या आउटफ्लोमुळे (Outflows) लार्ज-कॅप इंडेक्सवर दबाव वाढला आहे. गुंतवणूकदारांसाठी, गेल्या दोन वर्षांतील कामगिरी हे एक स्मरणपत्र आहे की इंडेक्समधील वाढ ही पोर्टफोलिओ वाढीची हमी नाही. विशेषतः ज्या फंडांना सेक्टर रोटेशनशी जुळवून घेणे कठीण झाले, त्यांच्यासाठी कंसंट्रेशन रिस्क (Concentration Risk) एक मोठा घटक आहे. भविष्यात, फंडाची 'डाउनसाइड कॅप्चर' (Downside Capture) - म्हणजे बाजारातील घसरणीदरम्यान भांडवलाचे संरक्षण करण्याची क्षमता - आणि रॅलीजमध्ये प्रभावीपणे भाग घेण्याची क्षमता यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.