चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या चार महिन्यांत (एप्रिल ते जुलै २०२६) डेट फंडात येणारी निव्वळ गुंतवणूक २८% नी घसरून ₹२.२० लाख कोटींवर आली आहे. मागील वर्षी याच काळात ही गुंतवणूक ₹३.०६ लाख कोटी होती. व्याजदर कमी असल्याने आणि कर नियमांतील बदलांमुळे डेट उत्पादने कमी आकर्षक ठरत असल्याचे हे संकेत आहेत.
डेट फंडात गुंतवणुकीचा ओघ मंदावला
सध्या भारतीय डेट म्युच्युअल फंडात (Debt Mutual Funds) मागणीचा जोर कमी झालेला दिसत आहे. चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या चार महिन्यांत, म्हणजेच एप्रिल ते जुलै २०२६ या काळात, डेट फंडात येणारी निव्वळ गुंतवणूक (Net Inflows) ₹२.२० लाख कोटी पर्यंत खाली आली आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत ही गुंतवणूक ₹३.०६ लाख कोटी होती, जी २८% ची मोठी घट दर्शवते. बाजारात येणारा हा नवीन पैसा कमी होणे, गुंतवणूकदार सध्या फिक्स्ड-इनकम उत्पादनांकडे (Fixed-Income Products) कशा प्रकारे पाहत आहेत, हे स्पष्ट करते.
गुंतवणुकीतील घसरणीची मुख्य कारणे
या घसरणीमागे दोन प्रमुख कारणे आहेत.
१. कमी व्याजदर चक्र (Lower Interest-Rate Cycle): सध्या व्याजदर कमी असल्याने, अनेक पारंपरिक डेट फंडांवर मिळणारा परतावा (Returns) पूर्वीसारखा आकर्षक राहिलेला नाही. जेव्हा अपेक्षित परतावा कमी होतो, तेव्हा गुंतवणूकदार इतर पर्यायांचा विचार करू लागतात.
२. कर नियमांतील बदल (Tax Rule Changes): २०२३ मध्ये लागू झालेल्या कर बदलांचाही दबाव या क्षेत्रावर कायम आहे. इंडेक्सेशन फायद्यांशिवाय (Indexation Benefits) डेट म्युच्युअल फंडांमधून मिळणाऱ्या नफ्यावर आता गुंतवणूकदाराच्या लागू आयकर स्लॅबनुसार (Income Tax Slab) कर आकारला जात आहे. यामुळे करानंतर हातात येणारा नफा कमी झाला आहे, ज्यामुळे अनेकांनी आपली गुंतवणूक धोरणे बदलली आहेत.
'टॅक्टिकल' बदल की कायमची घट?
आकडेवारी पाहता मोठी घसरण दिसत असली, तरी तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की डेट फंडांमधील पैशाची आवक-जावक (Flows) अनेकदा इक्विटी फंडांपेक्षा वेगळी असते. डेट योजनांमध्ये येणारा मोठा पैसा संस्थात्मक गुंतवणूकदार (Institutional Investors) आणि कॉर्पोरेट ट्रेझरीकडून (Corporate Treasuries) येतो, वैयक्तिक किरकोळ गुंतवणूकदारांकडून (Retail Investors) नव्हे. हे मोठे गुंतवणूकदार त्यांच्या तात्काळ रोख गरजांसाठी (Cash Flow Needs), जसे की तिमाही कर भरणे किंवा अल्पकालीन तरलता व्यवस्थापन (Liquidity Management), निधीची हालचाल करतात. यामुळे मासिक आकडेवारी अस्थिर (Volatile) असू शकते. उदाहरणार्थ, सलग दोन महिने पैसे बाहेर गेल्यानंतर, जुलै २०२६ मध्ये ₹१.८७ लाख कोटी ची लक्षणीय गुंतवणूक परत आली, जी दर्शवते की हा कल मालमत्तेतून पूर्णपणे बाहेर पडण्याऐवजी अधिक 'टॅक्टिकल' (Tactical) आहे.
मालमत्ता व्यवस्थापनावर (AUM) परिणाम
गुंतवणुकीतील ही घट मालमत्ता व्यवस्थापनाच्या (Assets Under Management - AUM) वाढीवरही दिसून येत आहे. डेट-ओरिएंटेड योजनांमधील एकूण मालमत्तेत या पहिल्या चार महिन्यांत केवळ ०.९% ची वाढ झाली, जी मागील वर्षी याच काळात पाहिलेल्या ८.६% वाढीच्या तुलनेत लक्षणीय घट आहे. जुलै २०२६ पर्यंत, डेट म्युच्युअल फंडांचे एकूण AUM ₹१९.३३ लाख कोटी इतके होते.
पुढे काय?
गुंतवणूकदारांनी केवळ मासिक आकडेवारीवर लक्ष न देता, रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) व्याजदर धोरण, जे बाँड यील्डवर (Bond Yields) थेट परिणाम करते, तसेच बाजारातील तरलता (Systemic Liquidity) यांसारख्या घटकांवर लक्ष ठेवले पाहिजे. डेट फंड हे कॉर्पोरेट ट्रेझरी व्यवस्थापनासाठी एक प्रमुख साधन असल्याने, त्यांच्यातील पैशाचा ओघ अल्पकालीन तरलता चक्र आणि मॅक्रो-इकॉनॉमिक अपडेट्सनुसार (Macro-economic Updates) बदलत राहील.