Axis Mutual Fund च्या अहवालानुसार, मल्टी-कॅप फंडांमध्ये जास्त 'डायव्हर्सिफिकेशन' (Diversification) मिळते. कारण या फंडात लार्ज, मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉक्समध्ये गुंतवणूक करणे बंधनकारक आहे. गेल्या तीन आणि पाच वर्षांचा डेटा पाहिल्यास, मल्टी-कॅप इंडेक्सने फ्लेक्सी-कॅप फंडांना मागे टाकले आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदार आता सर्व मार्केट साईजमधील ग्रोथ संधींसाठी या फंडांकडे वळत आहेत.
भारतीय शेअर बाजारात मल्टी-कॅप फंडांचे वाढते महत्त्व
भारतीय शेअर बाजारात जशी वाढ होत आहे, तसे Axis Mutual Fund ने एक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालात मल्टी-कॅप फंडांचे 'स्ट्रॅटेजिक ऍडव्हान्टेज' (Strategic Advantage) सांगितले आहेत. फंड हाऊसनुसार, मल्टी-कॅप फंडांची रचना अधिक शिस्तबद्ध (Disciplined) असते. यात लार्ज, मिड आणि स्मॉल-कॅप स्टॉक्समध्ये ठराविक टक्के गुंतवणूक करणे बंधनकारक आहे. यामुळे फ्लेक्सी-कॅप फंडांपेक्षा जास्त चांगले 'पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशन' (Portfolio Diversification) मिळते, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
फ्लेक्सी-कॅप विरुद्ध मल्टी-कॅप: फरक काय?
फ्लेक्सी-कॅप फंड मॅनेजरना त्यांच्या सोयीनुसार कोणत्याही मार्केट कॅपिटलायझेशनच्या (Market Capitalization) कंपन्यांमध्ये पैसे गुंतवण्याचे स्वातंत्र्य देतात. मात्र, अनेकदा हे फंड जास्त करून लार्ज-कॅप स्टॉक्सकडे झुकतात. याउलट, मल्टी-कॅप फंडांना नियमांनुसार प्रत्येक मार्केट कॅप सेगमेंटमध्ये (लार्ज, मिड, स्मॉल) साधारणपणे 25% गुंतवणूक करावी लागते. यामुळे गुंतवणूकदारांना मिड आणि स्मॉल-कॅप कंपन्यांमधील ग्रोथची संधी गमावण्याची भीती राहत नाही.
मल्टी-कॅप फंडांची कामगिरी
आकडेवारीनुसार, या स्ट्रक्चरमुळे मल्टी-कॅप फंडांनी चांगली कामगिरी केली आहे. 30 जून 2026 पर्यंत, 'Nifty 500 Multicap 50:25:25 Total Return Index' ने गेल्या तीन वर्षांत 15.3% आणि पाच वर्षांत 14.2% वार्षिक परतावा (Annualized Returns) दिला आहे. याच काळात, 'Nifty 500 Total Return Index' (जो फ्लेक्सी-कॅप फंडांसाठी बेंचमार्क मानला जातो) ने अनुक्रमे 12.9% आणि 12.4% परतावा दिला आहे.
'बिहेविअरल बायस' (Behavioral Bias) कमी
मल्टी-कॅप फंडांचा आणखी एक फायदा म्हणजे 'बिहेविअरल बायस' कमी होतो. फंड मॅनेजर्सना मार्केटमध्ये सातत्याने गुंतवणूक करावी लागत असल्याने, ते घाईगडबडीत चुकीचे निर्णय घेणे टाळतात. अनेकदा मार्केटमध्ये तेजी आल्यानंतर त्यात गुंतवणूक केली जाते, जे मल्टी-कॅप फंडांमध्ये टाळले जाते. हा शिस्तबद्ध दृष्टिकोन गुंतवणूकदारांना वेगवेगळ्या मार्केट सायकलमध्ये (Market Cycles) टिकून राहण्यास मदत करतो.
मालमत्ता व्यवस्थापन (Assets Under Management) आणि भविष्यातील कल
सध्याच्या आकडेवारीनुसार, फ्लेक्सी-कॅप फंडांकडे जास्त गुंतवणूकदार मालमत्ता (Assets) आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे गुंतवणूकदारांना अनिश्चित मार्केटमध्ये लवचिकता (Flexibility) जास्त आवडते. तरीही, मल्टी-कॅप फंडात येणारे पैसे आणि व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (AUM) वाढत आहे. यावरून असे दिसून येते की गुंतवणूकदार आता या स्ट्रक्चर्ड, ऑल-कॅप दृष्टिकोनाचे महत्त्व हळूहळू ओळखत आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
गुंतवणूकदारांनी दोन्ही प्रकारच्या फंडांमधील निवड त्यांच्या 'रिस्क अॅपेटाइट' (Risk Appetite) आणि व्यावसायिक व्यवस्थापनाच्या गरजेनुसार करावी. फ्लेक्सी-कॅप फंड मॅनेजरला मार्केट टाइमिंगचा फायदा देतात, तर मल्टी-कॅप फंड एक नियम-आधारित 'डायव्हर्सिफिकेशन' देतात. पुढील काळात, मार्केटमध्ये पडझड झाल्यास हे फंड अस्थिरता (Volatility) कशी हाताळतात आणि मल्टी-कॅप व फ्लेक्सी-कॅप फंडांमधील परताव्याचा फरक कसा राहतो, यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.