म्युच्युअल फंडमध्ये अधिक स्कीम्स म्हणजे जास्त सुरक्षा? हे ओव्हरलॅपिंगचे गणित समजून घ्या!

अनेक गुंतवणूकदारांची ही चुकीची समजूत असते की त्यांच्याकडे जितके जास्त म्युच्युअल फंड असतील, तितके त्यांचे पोर्टफोलिओ अधिक सुरक्षित आणि वैविध्यपूर्ण (Diversified) असतील. मात्र, DSP Mutual Fund च्या सप्टेंबर २०२६ च्या 'Netra' रिपोर्टने या कल्पनेला धक्का दिला आहे. अनेक पोर्टफोलिओमध्ये गुंतवणूकदारांना वाटते तितके वैविध्य नाही, कारण वेगवेगळ्या फंड कॅटेगरीमध्ये एकसारखेच शेअर्स (Stock Holdings) असतात.

ओव्हरलॅपिंगची वास्तविकता

रिपोर्टनुसार, 'फ्लेक्सी-कॅप फंड' (Flexi-cap funds) इतर कॅटेगरीतील फंड्ससारखेच ब्लू-चिप शेअर्स खरेदी करतात. जेव्हा एखादा गुंतवणूकदार फ्लेक्सी-कॅप फंडसोबत बॅलन्स्ड ॲडव्हांटेज फंड (BAF) घेतो, तेव्हा त्यांच्या इक्विटीमध्ये ७५.३% साम्य असते. तसेच, फ्लेक्सी-कॅप आणि लार्ज-मिड कॅप फंडमध्ये ७१.५%, तर लार्ज-कॅप फंडमध्ये ६३.८% पर्यंत ओव्हरलॅप दिसून येतो. याचा सरळ अर्थ असा की, गुंतवणुकीतील केवळ २५% ते ३६% भागच खऱ्या अर्थाने वेगळा असतो.

फ्लेक्सी-कॅप फंड आणि वाढता धोका

फ्लेक्सी-कॅप फंड मॅनेजर्स बाजारातील परिस्थितीनुसार लार्ज, मिड आणि स्मॉल कॅपमध्ये गुंतवणूक बदलू शकतात. नफा मिळवण्यासाठी हे मॅनेजर्स अनेकदा त्याच आघाडीच्या कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करतात ज्या आधीच इतर फंड्समध्ये आहेत. यामुळे गुंतवणूकदारांचे एकाच प्रकारच्या शेअर्समध्ये जास्त कॉन्सन्ट्रेशन होते. जर ठराविक कंपन्यांची कामगिरी खराब झाली, तर पोर्टफोलिओला मोठा फटका बसू शकतो. शिवाय, एकसारख्याच पोर्टफोलिओसाठी गुंतवणूकदार अनेक फंड्सचे 'एक्सपेन्स रेशिओ' (Expense Ratio) भरत असतात, ज्यामुळे दीर्घकाळात मिळणारा नेट प्रॉफिट कमी होतो.

पोर्टफोलिओ कसा मॅनेज करावा?

खरे डायव्हर्सिफिकेशन म्हणजे फंडची संख्या नसून, त्यातील मूळ शेअर्स आहेत. SEBI च्या नियमांनुसार, फंड हाऊस दर महिन्याला पोर्टफोलिओ डिस्क्लोजर देतात. या माहितीचा वापर करून तुम्ही वेगवेगळ्या फंड्समधील शेअर्सची तुलना करू शकता. नवीन फंड निवडताना तो आधीच्या पोर्टफोलिओपेक्षा वेगळी सेक्टर किंवा मार्केट-कॅप ओळख देणारा आहे का, हे तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे.