Generative AI च्या वाढत्या प्रभावामुळे भारतीय कला क्षेत्रात मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत. कलेची अस्सलता सिद्ध करण्यासाठी कलाकार आता कडक डॉक्युमेंटेशनचा वापर करत आहेत, तर दुसरीकडे ऑथेंटिकेशन टूल्सचे मार्केट वेगाने विस्तारत आहे.
जेनेरेटिव्ह AI च्या युगात कलेची विश्वासार्हता टिकवून ठेवण्यासाठी भारतीय कलाकार आता अधिक सतर्क झाले आहेत. आपली कला मानवनिर्मित असल्याचे सिद्ध करण्यासाठी कलाकार आता प्रोग्रेस शॉट्स, टाइम-लॅप्स व्हिडिओ आणि डिजिटल रेकॉर्ड्सचा वापर करत आहेत. ही कागदपत्रे आता एक मौल्यवान बिझनेस ॲसेट बनली असून, गॅलरी आणि संग्राहकही आता अशाच कलाकृतींना प्राधान्य देत आहेत ज्यांचा उगम स्पष्ट आहे.
कमर्शियल क्षेत्रातील वेग आणि आव्हाने
फाइन आर्ट मार्केटमध्ये जिथे अस्सलतेवर भर दिला जात आहे, तिथे कमर्शियल आणि जाहिरात क्षेत्रात चित्र काहीसे वेगळे आहे. 'Vinc' सारख्या प्रोडक्शन फर्म्स AI टूल्सचा वापर करून कामाचा वेग वाढवत आहेत आणि उत्पादन खर्च कमी करत आहेत. मात्र, यामुळे वैयक्तिक इलस्ट्रेटर्ससमोर किंमतींचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. AI-निर्मित काम स्वस्त आणि जलद उपलब्ध होत असल्याने पारंपारिक कलाकारांना त्यांच्या बिझनेस मॉडेलमध्ये बदल करणे भाग पडले आहे.
ऑथेंटिकेशन मार्केटची वाढती संधी
माणूस आणि मशीनने तयार केलेल्या कलेतील सीमारेषा पुसली जात असल्याने, डिजिटल ऑथेंटिकेशन क्षेत्राला सोन्याचे दिवस आले आहेत. काही अहवालांनुसार, AI-आधारित आर्ट ऑथेंटिकेशन सेक्टर २०२५ मधील $2.9 दशलक्ष वरून २०३० पर्यंत $7.09 दशलक्ष पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. हे तंत्रज्ञान डिजिटल स्वाक्षरीद्वारे कलेची मूळ ओळख पटवण्याचे काम करेल.
कायदेशीर आणि आर्थिक जोखीम
सध्याच्या 'कॉपीराइट ॲक्ट १९५७' मध्ये AI-निर्मित मजकुराबाबत कोणतीही स्पष्ट तरतूद नाही. 'Advertising Standards Council of India' (ASCI) ने सिंथेटिक मीडियासाठी लेबलिंग अनिवार्य केले असले तरी, बौद्धिक संपदा हक्कांचा वाद कायम आहे. सध्याच्या काळात दिग्गज भारतीय कलाकारांच्या शैलीची हुबेहूब नक्कल करणे सोपे झाले असल्याने, गुंतवणुकीच्या दृष्टीने आर्ट मार्केटमधील नियम आणि कोर्टाच्या भविष्यातील निर्णयांकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे.