रिलायन्स आणि नॅचरल्स डीलमध्ये मोठा ट्विस्ट! नियंत्रणाच्या वादातून IPO कडे वाटचाल?

नियंत्रणाच्या मुद्यावर वाटाघाटी ठप्प

रिलायन्स इंडस्ट्रीज आणि नॅचरल्स सलून या दोन मोठ्या कंपन्यांमधील संभाव्य डील नियंत्रणाच्या (Control) मुद्यावर अडकली आहे. 2022 च्या उत्तरार्धात सुरू झालेल्या चर्चांमध्ये रिलायन्सने 51% बहुसंख्य हिस्सेदारी (Majority Stake) मागितली, मात्र नॅचरल्सचे सह-संस्थापक सी.के. कुमारवेल यांनी कंपनीचे नियंत्रण सोडण्यास स्पष्टपणे नकार दिला आहे. नॅचरल्स 49% हिस्सेदारी विकून पुढील काही वर्षे कामकाज (Operational Autonomy) आपल्या हातात ठेवू इच्छिते. कुमारवेल यांच्या मते, 'वेळ लागला तरी चालेल, पण नॅचरल्स घाईत नाही, कारण रिलायन्स निश्चितच मोठे मूल्य वाढवेल.' यातून कंपनी लगेच बहुसंख्य हिस्सेदारी देण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने (Phased Integration) आणि नियंत्रित वाढीवर (Controlled Growth) भर देऊ इच्छिते, हे स्पष्ट होते. कंपनीने सध्या तरी पर्यायी गुंतवणूकदारांशी (Alternative Investors) कोणतीही चर्चा सुरू नसल्याचे सांगितले आहे, ज्यामुळे रिलायन्ससोबतच्या संवादावरच त्यांचे लक्ष असल्याचे दिसते.

रिलायन्सची ब्युटी मार्केटमधील मोठी चाल

रिलायन्स इंडस्ट्रीज ब्युटी आणि पर्सनल केअर (BPC) क्षेत्रात आक्रमकपणे विस्तार करत आहे. त्यांनी नुकतेच 'Tira' नावाचे स्वतःचे ओमनीचॅनेल ब्युटी प्लॅटफॉर्म (Omnichannel Beauty Platform) लाँच केले आहे. नॅचरल्ससारख्या सुमारे 900 आऊटलेट्स असलेल्या सुस्थापित सलून चेनचे अधिग्रहण केल्यास रिलायन्सला त्वरित मोठी भौतिक उपस्थिती (Physical Footprint) मिळेल. हे Tira च्या डिजिटल-फर्स्ट धोरणाला (Digital-First Strategy) पूरक ठरेल. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत रिलायन्सचे मार्केट कॅपitalization 214 अब्ज डॉलर पेक्षा जास्त आहे, ज्यामुळे अशा धोरणात्मक खरेदीसाठी त्यांच्याकडे मोठी आर्थिक क्षमता (Financial Capacity) आहे. रिलायन्सचा P/E रेशो अंदाजे 22-23 आहे, जो दर्शवतो की गुंतवणूकदार त्यांच्या नफ्याचे योग्य मूल्यमापन करत आहेत.

भारतातील ब्युटी आणि सलून मार्केटची वाढ

या महत्त्वपूर्ण वाटाघाटींमागे भारतातील ब्युटी आणि पर्सनल केअर (BPC) उद्योगाची मजबूत वाढ हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. मार्केट रिसर्चनुसार, संपूर्ण BPC मार्केट 2033 पर्यंत सुमारे 48 अब्ज डॉलर पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः ब्युटी सलून सेगमेंट 10 अब्ज डॉलर पेक्षा जास्त किमतीचा आहे आणि 2032-2033 पर्यंत तो 22 अब्ज डॉलर पेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे. यासाठी 7.85% ते 8.57% चा कंपाउंड एन्युअल ग्रोथ रेट (CAGR) अपेक्षित आहे. वाढते उत्पन्न, शहरीकरण, तरुण पिढीची सौंदर्य आणि ग्रूमिंगकडे वाढती आवड, तसेच महिलांचा वाढता कार्यभाग यांसारख्या अनेक ट्रेंडमुळे या उद्योगात विकास होत आहे. प्रीमियम उत्पादने आणि सेवांची मागणीही वाढत आहे. नॅचरल्सने आर्थिक वर्ष 2025 मध्ये ₹450 कोटी आणि चालू वर्षात ₹600 कोटी चा ग्रॉस मर्चंडाईज व्हॅल्यू (GMV) नोंदवला आहे, जो या वाढत्या मार्केटचा फायदा घेण्यासाठी चांगल्या स्थितीत आहे.

स्पर्धा आणि IPO चा पर्याय

नॅचरल्स एका स्पर्धात्मक परंतु वेगाने वाढणाऱ्या क्षेत्रात काम करते. लॅक्मे सलून (Lakme Salon) आणि गीतांजली सलून (Geetanjali Salon) सारखे मोठे खेळाडू बाजारात आहेत. अशा परिस्थितीत, नॅचरल्सचे नियंत्रण कायम ठेवण्याचे धोरण त्यांच्या स्वतंत्र वाढीवर (Independent Growth Trajectory) असलेल्या विश्वासाला दर्शवते. 2028 पर्यंत प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफर (IPO) द्वारे उच्च मूल्यांकन (Higher Valuation) मिळविण्याचे त्यांचे लक्ष्य असू शकते. नॅचरल्सचे संस्थापक सी.के. कुमारवेल यांचा महिला उद्योजकांना (Women Entrepreneurs) त्यांच्या फ्रँचायझी मॉडेलद्वारे (Franchise Model) सक्षम करण्यावरही विशेष भर आहे. IPO मुळे नॅचरल्सला त्यांच्या विस्ताराच्या योजनांसाठी भांडवल (Capital) उभारता येईल, जसे की यावर्षी 100 नवीन सलून उघडणे.

मूल्यांकनातील तफावत आणि अंमलबजावणीतील अडथळे

सध्याच्या मतभेदांमधील मुख्य जोखीम म्हणजे संभाव्य मूल्यांकनातील तफावत (Valuation Mismatch). रिलायन्सची 51% हिस्सेदारीची मागणी सूचित करते की ते नॅचरल्सचे मूल्य कदाचित संस्थापकांच्या अपेक्षांपेक्षा कमी पाहत आहेत. याउलट, नॅचरल्सचे नियंत्रण सोडण्यास नकार देणे हे कंपनीच्या स्वतंत्र संभाव्यतेचे (Standalone Potential) अति-मूल्यांकन (Overestimation) किंवा रिलायन्सच्या एकत्रित वाढीच्या धोरणाशी (Integrated Growth Strategy) संरेखित (Alignment) नसल्याचे सूचित करू शकते. रिलायन्ससाठी, संस्थापक-नेतृत्वाखालील व्यवसायाला त्यांच्या कॉर्पोरेट संरचनेत समाकलित (Integrate) करणे हे अंमलबजावणीतील (Execution) आव्हाने उभी करू शकते. सौंदर्य उद्योगात उच्च ग्रॉस मार्जिन (High Gross Margins) असले तरी, नफाक्षमतेसाठी (Profitability) मोठ्या प्रमाणात कामकाज (Scale) आणि कार्यक्षम संचालन (Efficient Operations) महत्त्वाचे आहे. जर करार झाला नाही, तर रिलायन्स Tira चा विस्तार जलद करू शकते किंवा इतर कंपन्यांना लक्ष्य करू शकते, ज्यामुळे नॅचरल्ससाठी स्पर्धा वाढेल. तसेच, 2028 पर्यंतच्या IPO च्या लक्ष्यापर्यंत पोहोचण्यात बाजारातील परिस्थिती किंवा गुंतवणूकदारांची आवड बदलल्यास संधी गमावण्याचाही धोका आहे.