२०२१ च्या IPO लाटेनंतर आता भारतीय टेक कंपन्यांच्या कामगिरीचे ऑडिट सुरू झाले आहे. गुंतवणूकदार आता केवळ महसुलाकडे न पाहता कंपन्यांच्या प्रत्यक्ष नफ्यावर लक्ष केंद्रित करत असून, वाढीव व्हॅल्युएशनबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.
२०२१ मध्ये शेअर बाजारात आलेल्या टेक कंपन्यांच्या आयपीओ लाटेला आता पाच वर्षे पूर्ण झाली आहेत. आता मार्केटचा दृष्टिकोन बदलला असून, केवळ महसूल वाढीपेक्षा (Revenue Growth) प्रत्यक्ष ऑपरेटिंग प्रॉफिटला (Operating Profit) अधिक महत्त्व दिले जात आहे. यातील अनेक कंपन्यांनी मार्केट शेअर मिळवण्यात यश मिळवले असले तरी, त्यांच्या बिझनेस मॉडेलच्या टिकाऊपणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
व्हॅल्युएशनमधील मोठी तफावत
गुंतवणूकदारांची सर्वात मोठी चिंता म्हणजे नवीन टेक कंपन्या आणि पारंपरिक कंपन्यांमधील व्हॅल्युएशनमधील दरी. या टेक कंपन्यांचे एकत्रित मार्केट कॅप ₹६.२५ लाख कोटी च्या पुढे गेले आहे, तर त्यांचा एकत्रित निव्वळ नफा ₹२,४०० कोटी इतकाच आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, गुंतवणूकदार या कंपन्यांच्या १ रुपयाच्या नफ्यासाठी ₹२६० मोजत आहेत. याउलट, Larsen & Toubro सारख्या दिग्गज कंपन्यांसाठी हा दर केवळ ₹२८ इतकाच आहे.
कमाईच्या गुणवत्तेचा (Quality of Earnings) प्रश्न
अनेक टेक कंपन्या नफ्यात आल्या असल्या तरी, त्यांच्या नफ्यातील मोठा हिस्सा हा 'इतर उत्पन्न' (Other Income) म्हणजेच बँक व्याज किंवा गुंतवणुकीतून आलेला असतो. उदाहरणार्थ, Zomato ने ₹३६६ कोटींचा निव्वळ नफा नोंदवला असला तरी, त्यात ₹१,३९६ कोटींचे 'इतर उत्पन्न' समाविष्ट होते. तसेच, या कंपन्यांचा कोर प्रॉफिट मार्जिन (EBITDA) अजूनही २.२ टक्क्यांच्या दरम्यान आहे, जे चिंतेचे कारण आहे.
कंपन्यांची कामगिरी आणि आव्हाने
बाजाराचा कल पाहता Zomato, Nazara Technologies आणि RateGain Travel Technologies या कंपन्यांनी Nifty 50 TRI पेक्षा चांगली कामगिरी केली आहे. मात्र, One97 Communications (Paytm) आणि CE Info Systems सारख्या कंपन्यांना नियामक अडचणी आणि अस्थिरतेचा फटका बसला आहे. विशेषतः Paytm च्या व्हॅल्युएशनमध्ये मोठी घसरण पाहायला मिळाली आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
आता केवळ महसूल वाढवून चालणार नाही. कंपन्यांना आपला मोठा गाजावाजा प्रत्यक्षात रोख नफ्यात (Cash-generative operations) रूपांतरित करावा लागेल. भविष्यात कोणती कंपनी बाजी मारणार हे त्यांच्या कोअर बिझनेसच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असेल.