सध्याच्या IPO मार्केटमध्ये एक मोठा बदल दिसून येत आहे. बहुतांश कंपन्यांच्या IPO मध्ये **50% ते 70%** हिस्सा हा 'ऑफर फॉर सेल' (OFS) स्वरूपाचा असतो, याचा अर्थ सामान्य गुंतवणूकदारांनी गुंतवलेला पैसा कंपनीच्या वाढीऐवजी थेट जुन्या गुंतवणूकदारांच्या खिशात जात आहे.
भारतीय प्राथमिक बाजारपेठेत (Primary Market) सध्या एक मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. गेल्या तीन वर्षांतील आकडेवारीवर नजर टाकल्यास असे दिसते की, मुख्य बोर्ड IPO मधून उभारलेल्या भांडवलापैकी तब्बल 50% ते 70% रक्कम ही 'ऑफर फॉर सेल' (OFS) द्वारे जमा होत आहे. याचा सोपा अर्थ असा की, गुंतवणूकदारांनी गुंतवलेला पैसा कंपनीच्या व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी वापरण्याऐवजी, प्रमोटर्स, प्रायव्हेट इक्विटी आणि व्हेंचर कॅपिटल कंपन्यांना बाहेर पडण्यासाठी (Exit) वापरला जात आहे.
Fresh Issue आणि OFS मधील फरक समजून घ्या
जेव्हा एखादी कंपनी IPO आणते, तेव्हा ती प्रामुख्याने दोन मार्गांनी भांडवल उभे करते. 'फ्रेश इश्यू'मध्ये कंपनी नवीन शेअर्स जारी करते आणि त्यातून मिळालेला पैसा कंपनीच्या व्यवसायासाठी, कर्जाची परतफेड किंवा खेळत्या भांडवलासाठी वापरला जातो. याला 'कॅपिटल फॉरमेशन' मानले जाते. याउलट, OFS मध्ये कंपनीच्या तिजोरीत नवीन पैसा येत नाही, तर जुने भागधारक आपले शेअर्स सामान्य जनतेला विकून बाहेर पडतात.
व्हॅल्युएशन आणि 'स्किन इन द गेम'
सध्या अनेक कंपन्या 21.6x EV/EBITDA इतक्या महागड्या व्हॅल्युएशनवर बाजारात येत आहेत. वाढती मागणी आणि बाजारातील सकारात्मकतेचा फायदा घेऊन जुने गुंतवणूकदार नफावसुली करत आहेत. दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांसाठी 'स्किन इन द गेम' (Promoter Stake) महत्त्वाची असते. जर प्रमोटर्स स्वतःचा हिस्सा मोठ्या प्रमाणावर विकत असतील, तर भविष्यातील व्यवसायाबद्दलची त्यांची बांधिलकी आणि आत्मविश्वास यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय करावे?
IPO मध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी 'रेड हेरिंग प्रॉस्पेक्टस' (DRHP) मधील 'ऑब्जेक्ट्स ऑफ द ऑफर' विभाग काळजीपूर्वक वाचावा. जर IPO मधील मोठा वाटा OFS चा असेल, तर कंपनीला खरोखरच भविष्यातील विस्तारासाठी पैशांची गरज आहे का, हे तपासणे गरजेचे आहे. केवळ बाजारातील उत्साहाच्या लाटेत न वाहता कंपनीची बिझनेस मॉडेल आणि आर्थिक स्थिती तपासूनच गुंतवणूक करण्याचा सल्ला तज्ज्ञ देत आहेत.