Peak XV Partners चे एमडी राजन आनंदन यांच्या मते, भारत लवकरच स्टार्टअप लिस्टिंगसाठी जगातील प्रमुख बाजारपेठ बनणार आहे. २०३० पर्यंत भारतात २५-३० AI युनिकॉर्न कंपन्या उदयाला येण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
स्टार्टअप्सचा नवा प्रवास
Peak XV Partners, जी $९ अब्ज पेक्षा जास्त मालमत्ता व्यवस्थापित करणारी मोठी व्हेंचर कॅपिटल फर्म आहे, तिने भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टमबद्दल अत्यंत सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवला आहे. फर्मचे एमडी राजन आनंदन यांच्या मते, भारत आता आयपीओच्या बाबतीत जगातील सर्वात सक्रिय बाजारांपैकी एक बनत आहे. फर्मचा इतिहास पाहिला तर आतापर्यंत त्यांनी ३८ कंपन्यांना मार्केटमध्ये आणले आहे, ज्यामध्ये २०२५ मध्ये केवळ ५ आठवड्यांत ५ कंपन्यांची लिस्टिंग ही मोठी कामगिरी मानली जाते.
डीप-टेक आणि AI कडे कल
भारतीय स्टार्टअप्सची दिशा आता बदलत आहे. पूर्वी ग्राहक-केंद्रित व्यवसायांना पसंती मिळत होती, मात्र आता लक्ष कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), रोबोटिक्स आणि स्पेस टेक्नॉलॉजीकडे वळले आहे. Peak XV चा 'Surge' प्रोग्राम या क्षेत्रातील स्टार्टअप्सला बळ देत आहे, ज्याने सप्टेंबर २०२६ मध्ये आपली गुंतवणूक मर्यादा वाढवून $५ दशलक्ष केली आहे. या धोरणांमुळे २०३० पर्यंत भारतात २५ ते ३० AI युनिकॉर्न कंपन्या निर्माण होतील, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
आर अँड डी (R&D) निधीचे आव्हान
या आशादायक चित्रात एक मोठा अडथळा म्हणजे संशोधनावरील (R&D) खर्च. भारत सध्या आपल्या जीडीपीच्या केवळ ०.६५% खर्च आर अँड डी वर करतो, जो अमेरिकेच्या ३.५% आणि चीनच्या २.५% च्या तुलनेत खूपच कमी आहे. आनंदन यांच्या मते, जागतिक स्तरावर स्पर्धा करण्यासाठी हा वार्षिक खर्च $१०० अब्ज पर्यंत नेणे आवश्यक आहे. सरकारी पातळीवर ₹१ लाख कोटींचा RDI फंड या दरीला भरून काढण्याचा प्रयत्न करत असला, तरी स्टार्टअप्सचे नफ्यात रूपांतर होणे ही एक कठीण प्रक्रिया आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
भविष्यातील आयपीओच्या यशासाठी केवळ कंपन्यांची संख्या महत्त्वाची नाही, तर त्यांची नफा कमावण्याची क्षमता आणि व्हॅल्यूएशन (Valuation) महत्त्वाचे ठरणार आहे. मार्केटमधील चढ-उतार आयपीओच्या किमतीवर परिणाम करू शकतात, पण संशोधनाचा खर्च नियंत्रित करून शाश्वत तंत्रज्ञान विकसित करणाऱ्या कंपन्याच दीर्घकाळात गुंतवणूकदारांना परतावा मिळवून देऊ शकतील.