भारतीय शेअर बाजाराच्या IPO मार्केटमध्ये मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. महागड्या व्हॅल्युएशनमुळे विदेशी गुंतवणूकदारांचा (FPI) उत्साह ओसरला असून, IPO अँकर बुक्समधील त्यांचा सहभाग ५ वर्षांच्या निचांकी पातळीवर म्हणजेच **३६.१६%** वर आला आहे.
भारतीय प्राथमिक बाजाराचे स्वरूप वेगाने बदलत आहे. एकेकाळी IPO मार्केटमध्ये दबदबा असणाऱ्या विदेशी गुंतवणूकदारांनी आता हात आखडता घेतला आहे. आकडेवारीनुसार, IPO च्या अँकर बुक्समध्ये FPI चा सहभाग २०२१ मधील ६२.७५% च्या उच्चांकावरून घसरून २०२६ मध्ये ३६.१६% वर आला आहे.
विदेशी गुंतवणूकदारांची विक्री आणि कारणे
२०२६ या वर्षात FPIs निव्वळ विक्री (Net Sellers) करत असून, त्यांनी भारतीय इक्विटी मार्केटमधून तब्बल ₹३.०८ लाख कोटी बाहेर काढले आहेत. अमेरिकन बाँड यील्डमध्ये वाढ आणि जागतिक स्तरावर आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रातील संधींकडे वळण्याचा कल, यांमुळे विदेशी फंड भारताकडून दूर जात आहेत.
देशी संस्थांची (DII) 'ग्रिप'
परदेशी गुंतवणूकदार माघार घेत असताना, आता देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदार (DII) जसे की म्युच्युअल फंड्स आणि इन्शुरन्स कंपन्यांनी बाजाराला आधार दिला आहे. सप्टेंबर २०२६ मध्ये SIP द्वारे विक्रमी ₹३२,४९० कोटींची गुंतवणूक झाली आहे. या देशी भांडवलामुळेच IPO मार्केट स्थिर राहिले असून कंपन्यांना आपले इश्यू आणणे सोपे झाले आहे.
व्हॅल्युएशनवर नियंत्रण
DII च्या वर्चस्वामुळे IPO च्या किंमत निश्चितीमध्ये बदल झाला आहे. विदेशी गुंतवणूकदारांची कमी उपस्थिती असल्याने, आता देशी संस्थांचे व्हॅल्युएशनवर अधिक नियंत्रण आले आहे. परिणामी, नवीन IPO चे सरासरी P/E मल्टिपल्स मागील वर्षाच्या तुलनेत ४०% नी खाली आले आहेत.
निवडक कंपन्यांनाच पसंती
विदेशी गुंतवणूकदार संपूर्णपणे भारताबाहेर गेलेले नाहीत, तर ते आता 'सिलेक्टिव्ह' झाले आहेत. याचे उदाहरण म्हणजे Jio Platforms चा नुकताच आलेला IPO. सुमारे ₹३०,२१३ कोटींचा हा इश्यू असून त्याला बाजाराकडून मोठा प्रतिसाद मिळाला, जे दर्शवते की चांगल्या बिझनेस मॉडेलला आजही जागतिक भांडवल मिळत आहे.
पुढील आव्हाने
बाजाराची ही स्थिती सध्या SIP इनफ्लोवर अवलंबून आहे. याव्यतिरिक्त, १२.५% LTCG टॅक्स आणि SEBI द्वारे विदेशी गुंतवणूकदारांसाठी सुरू असलेले नवनवीन नियम याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे.