अमेरिका आणि जपानने मिळून जपानी येनला (Yen) अचानक आलेल्या घसरणीतून वाचवण्यासाठी **$34 बिलियन** पेक्षा जास्त खर्च केले आहेत. ४० वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचलेल्या येनला स्थिर करण्यासाठी उचललेले हे मोठे पाऊल असून, यामुळे जागतिक बाजारात अस्थिरतेची चिंता वाढली आहे. 'कॅरी ट्रेड' (Carry Trade) संपुष्टात येण्याची शक्यता गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचा विषय ठरली आहे, कारण यामुळे विकसनशील बाजारपेठांमधील (Emerging Markets) भांडवली प्रवाहावर परिणाम होऊ शकतो.
अमेरिका आणि जपानचे संयुक्त चलन हस्तक्षेप
३१ जुलै २०२६ रोजी अमेरिका आणि जपानने संयुक्तरित्या चलनामध्ये हस्तक्षेप करत जपानी येनची वेगाने होणारी घसरण रोखण्यासाठी $34 बिलियन ते $36.5 बिलियन इतकी मोठी रक्कम खर्च केली. येन डॉलरच्या तुलनेत १६४ च्या ४० वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचले होते, ज्यामुळे बाजारात अव्यवस्थेची भीती निर्माण झाली होती. या हस्तक्षेपामुळे ऑगस्टच्या सुरुवातीला येन १५७ प्रति डॉलरच्या पातळीवर परत आले, जे चलन बाजाराला तात्पुरते स्थैर्य मिळण्याचे संकेत देते.
अमेरिकेचा सहभाग का महत्त्वाचा?
अमेरिकेने जपानच्या चलन खरेदीमध्ये थेट सहभाग घेणे हे २०११ नंतर प्रथमच घडले आहे. जपान हे अमेरिकेच्या ट्रेझरी सिक्युरिटीजचे (U.S. Treasury securities) सर्वात मोठे विदेशी धारक आहे. जर येन कमकुवत राहिले असते, तर जपानी गुंतवणूकदारांना त्यांचे अमेरिकेतील रोखे विकावे लागले असते, ज्यामुळे अमेरिकेचे व्याजदर वाढले असते आणि अर्थव्यवस्थेवर दबाव आला असता. अमेरिकेच्या सहभागामुळे स्वतःच्या बॉण्ड मार्केटचे संरक्षण करणे हा एक महत्त्वाचा उद्देश होता.
'कॅरी ट्रेड'चा धोका
सध्या गुंतवणूकदारांसमोरील सर्वात मोठा धोका म्हणजे 'कॅरी ट्रेड' (Carry Trade) संपुष्टात येण्याची शक्यता. अनेक वर्षांपासून गुंतवणूकदार जपानमध्ये कमी व्याजदराने (Interest Rate) येन कर्जाऊ घेऊन इतर देशांतील जास्त उत्पन्न देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये, जसे की शेअर्स किंवा रोखे, गुंतवणूक करत होते. आता येन मजबूत झाल्यामुळे आणि जपानमध्ये व्याजदर वाढण्याची शक्यता निर्माण झाल्यामुळे, गुंतवणूकदारांना त्यांची येन कर्जे फेडावी लागतील. यासाठी त्यांना आंतरराष्ट्रीय मालमत्ता विकून येन खरेदी करावे लागतील. यामुळे जागतिक शेअर बाजारात अस्थिरता येऊ शकते आणि विकसनशील बाजारपेठांमधील (Emerging Markets) भांडवली प्रवाहावरही परिणाम होऊ शकतो.
भविष्यातील आव्हाने
या हस्तक्षेपामुळे चलन बाजारात तात्पुरती शांतता असली तरी, हे केवळ एक तात्पुरते पाऊल मानले जात आहे. जपानचे व्याजदर (सध्या १.0%) आणि अमेरिकेचे व्याजदर यांच्यातील मोठे अंतर हे मूळ कारण आहे. अमेरिकेचे ट्रेझरी सचिव स्कॉट बेस्संट यांनी गरज पडल्यास आणखी कारवाई करण्याची तयारी असल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे, जर बाजारातील परिस्थिती अस्थिर राहिली, तर येनच्या मूल्यात चढ-उतार सुरू राहू शकतात.
गुंतवणूकदारांनी आता जपानच्या सेंट्रल बँकेच्या (Bank of Japan) पुढील व्याजदरातील निर्णयांवर आणि चलनातील पुढील बदलांवर लक्ष ठेवावे. जागतिक वित्तीय प्रणालीचे स्थैर्य हे येनच्या मजबूत होण्याच्या शक्यतेवर आणि 'कॅरी ट्रेड'मधून बाहेर पडणाऱ्या भांडवलावर अवलंबून असेल. बाजारातील सहभागी अमेरिका-जपानमधील व्याजदरातील फरक आणि विकसनशील बाजारपेठांमधून होणारा भांडवलाचा ओघ यावर बारकाईने लक्ष ठेवतील.