नेपाळची राष्ट्रीय तपास यंत्रणा (NID) अलीकडील दंगलींमध्ये परदेशी पैशांच्या भूमिकेची चौकशी करत आहे. पाकिस्तानच्या गुप्तचर यंत्रणा ISI चा हात असल्याचा संशय असून, तुर्की आणि कतारमधून पैसा आल्याचे पुरावे तपासले जात आहेत. याचा भारताच्या सीमेवरील व्यापारावर आणि प्रादेशिक स्थिरतेवर परिणाम होऊ शकतो.
नेपाळमधील रुपंदेही जिल्ह्यात नुकत्याच झालेल्या जातीय हिंसाचाराच्या मूळ कारणांचा शोध घेण्यासाठी राष्ट्रीय तपास यंत्रणा (NID) ने अधिकृत चौकशी सुरू केली आहे. प्राथमिक अहवालानुसार, या हिंसाचाराला बाहेरील शक्तींचा हातभार लागल्याचा संशय आहे. पाकिस्तान, तुर्की आणि कतार येथील काही नेटवर्कमार्फत पैसे पुरवण्यात आले असावेत, अशी शक्यता अहवालात वर्तवण्यात आली आहे.
या तपासातून परदेशी घटक स्थानिक तणाव वाढवण्यासाठी सक्रिय असल्याच्या चिंता समोर आल्या आहेत. तपास अधिकारी एका तुर्की-आधारित पाकिस्तानी मौलवी, मोहम्मद इलियास घुमन याच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून आहेत, जो कथितरित्या अशांतता पसरण्यापूर्वी सीमेवरील भागात उपस्थित होता. धार्मिक कार्यक्रमांदरम्यान झालेल्या या संघर्षात अनेकजण जखमी झाले आणि काही जणांचा मृत्यूही झाला, त्यानंतर हा हिंसाचार दक्षिणेकडील तराई प्रदेशात पसरला.
गुंतवणूकदारांसाठी आणि बाजार विश्लेषकांसाठी, या घडामोडी प्रादेशिक स्थिरतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. भारत-नेपाळ सीमा ही द्विपक्षीय व्यापार आणि लॉजिस्टिक्ससाठी एक महत्त्वाची जीवनवाहिनी आहे. सीमेवरील जिल्ह्यांमध्ये भू-राजकीय अस्थिरता किंवा सुरक्षेची चिंता निर्माण झाल्यास त्याचा बाजारातील वातावरणावर, स्थानिक पुरवठा साखळीवर आणि या प्रदेशात व्यवसाय करणाऱ्या कंपन्यांवर परिणाम होऊ शकतो.
NID अहवालातून सीमेकडील जिल्ह्यांचा गैरवापर करून भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण करण्याच्या व्यापक चिंतेवरही भर देण्यात आला आहे. अधिकारी सीमेवर परदेशी मौलवींच्या वाढत्या संख्येची आणि नोंदणी नसलेल्या धार्मिक संस्थांच्या विस्ताराची समीक्षा करत आहेत. याआधीही १९९९ च्या इंडियन एअरलाइन्सच्या अपहरणासारख्या घटना आणि गुप्तचर यंत्रणांशी संबंधित मॉड्यूलच्या अलीकडील अटकसत्रांमुळे सीमा सुरक्षा भारतीय एजन्सीच्या रडारवर राहिली आहे.
गुंतवणूकदार आणि भागधारकांसाठी मुख्य गोष्ट म्हणजे नेपाळ सरकार अंतिम चौकशी निष्कर्ष काय काढते आणि सीमेवरील सुरक्षा वाढवण्यासाठी कोणती धोरणे अवलंबते हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तुर्की, कतार आणि इतर राष्ट्रांतील संस्थांचा कथित सहभाग आणि निधीचे स्रोत यावरील तपासाचा निकाल भविष्यातील प्रादेशिक सुरक्षा परिस्थिती समजून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल. विकसनशील बाजारातील कोणत्याही भू-राजकीय घडामोडींप्रमाणे, सततची स्थिरता हाच सीमापार व्यावसायिक क्रियाकलापांसाठी एक अंदाज बांधता येण्याजोगा आणि अनुकूल वातावरण तयार करणारा मुख्य घटक आहे.