Whalesbook
अमेरिकेच्या व्यापार धोरणांमधील अस्थिरता आणि वाढत्या टॅरिफ (tariffs) च्या पार्श्वभूमीवर, दक्षिण अमेरिकेतील प्रमुख व्यापार गट Mercosur ने आपली रणनीती बदलली आहे. ब्राझीलच्या नेतृत्वाखालील हा गट आता पूर्व दिशेने, विशेषतः भारत आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांसारख्या विकसनशील अर्थव्यवस्थांशी आपले व्यापार संबंध अधिक मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. युरोपियन युनियनसोबत (EU) झालेल्या ऐतिहासिक करारानंतर, Mercosur आता जागतिक स्तरावर अधिक एकात्मता साधण्यासाठी आणि निर्यातीच्या नवीन संधी शोधण्यासाठी सज्ज आहे.
धोरणात्मक बदल (The Strategic Pivot)
Mercosur आपल्या पारंपरिक भागीदारांव्यतिरिक्त नवीन व्यापार क्षेत्रे शोधण्यासाठी एक सक्रिय धोरण आखत आहे. या अंतर्गत, भारतासोबतचा 'प्रिफरेंशियल ट्रेड एग्रीमेंट' (Preferential Trade Agreement) मजबूत करण्याच्या चर्चेला गती देण्यात आली आहे, जो 2009 पासून अस्तित्वात आहे. तसेच, UAE सोबत मुक्त व्यापार करारासाठी (Free Trade Agreement) नवीन संवाद सुरू झाला असून, हा करार 80% पूर्ण झाल्याचे बोलले जात आहे. या दोन्ही देशांशी होणारे व्यापार करार निर्यातीला चालना देण्यासाठी आणि अस्थिर बाजारपेठांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जात आहेत. मे 1, 2026 पासून EU-Mercosur कराराची संभाव्य अंमलबजावणी (provisional application) या व्यापक धोरणाला बळ देईल. हा करार 25 वर्षांहून अधिक वाटाघाटींनंतर झाला आहे आणि जगातील सर्वात मोठ्या मुक्त व्यापार क्षेत्रांपैकी एक तयार करेल.
विकसनशील बाजारपेठांशी जोडणी (Emerging Market Nexus)
भारत आणि UAE ची निवड त्यांच्या मजबूत आर्थिक वाढीमुळे (economic growth) आणि मोठ्या ग्राहक बाजारपेठेमुळे (consumption potential) केली जात आहे. भारताची अर्थव्यवस्था 2026 पर्यंत 5.9% ते 7.1% पर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे, तर द्विपक्षीय व्यापाराचे लक्ष्य 2026 पर्यंत $20 अब्ज आणि 2030 पर्यंत $30 अब्ज ठेवण्यात आले आहे. UAE ची अर्थव्यवस्था 2026 पर्यंत 5% ते 5.6% पर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे. फेब्रुवारी 2026 च्या आकडेवारीनुसार, ब्राझीलने UAE ला पोल्ट्री मांस (poultry meat), सोने (gold) आणि लोह खनिज (iron ore) निर्यात केले, तर UAE मधून रिफाइन्ड पेट्रोलियम (refined petroleum) आयात केले. या भागीदाऱ्यांमुळे अधिक अंदाज करण्यायोग्य व्यापार फ्रेमवर्क तयार होतील आणि पारंपरिक पाश्चात्त्य बाजारपेठांव्यतिरिक्त विकासाच्या नवीन संधी मिळतील.
अमेरिकेच्या व्यापार धोरणातील अस्थिरता (Navigating US Trade Volatility)
या विस्ताराच्या प्रयत्नांच्या अगदी उलट, अमेरिकेसोबत ब्राझीलचा व्यापार दृष्टीकोन सावध आहे. अमेरिकेची टॅरिफ धोरणे (U.S. tariff policies) अत्यंत अस्थिर आणि अंदाज करणे कठीण असल्याचे म्हटले जाते. ब्राझीलच्या निर्यातीवर सध्या अमेरिकेत सरासरी 10% टॅरिफ लागतो, तर स्टीलवरील सेक्शन 232 (Section 232) सारख्या तरतुदींनुसार जास्त शुल्क आकारले जाते. जुलै 2025 मध्ये 50% चा मोठा टॅरिफ वाढीची घोषणा झाली होती, जी ऑगस्ट 2025 पासून लागू होणार होती, परंतु राजकीय तणाव आणि व्यापार संरक्षणवादाशी (trade protectionism) ती जोडलेली आहे. अमेरिकेचा ब्राझीलसोबत व्यापार अधिशेष (trade surplus) असूनही, या उपायांमुळे अनिश्चितता निर्माण झाली आहे आणि त्यामुळेच ब्राझीलने मेक्सिको, कॅनडा आणि भारत यांसारख्या नवीन बाजारपेठा शोधण्याची रणनीती आखली आहे. चीन हा ब्राझीलचा सर्वात मोठा व्यापारी भागीदार राहिला आहे, जो वस्तूंसाठी एक महत्त्वाचा पर्यायी बाजारपेठ आहे.
संरचनात्मक कमकुवतपणा आणि धोके (Structural Weaknesses and Risks)
अमेरिका-ब्राझील व्यापार संबंधांमधील वाढती अस्थिरता एक मोठे आव्हान आहे, ज्यामुळे कॉफी, संत्र्याचा रस (orange juice), बीफ (beef) आणि एरोस्पेस (aerospace) यांसारख्या ब्राझीलच्या प्रमुख निर्यात क्षेत्रांवर परिणाम होऊ शकतो. विविधीकरणाचे प्रयत्न करूनही, काही वस्तूंसाठी अमेरिकेच्या बाजारपेठेवरील अवलंबित्व अजूनही कायम आहे. याशिवाय, Mercosur मधील अंतर्गत टॅरिफ सुसंवाद (internal tariff harmonization) आणि गैर-व्यापारी अडथळे (non-tariff barriers) यांसारख्या ऐतिहासिक समस्यांमुळे गटाचे सखोल एकीकरण अजूनही मर्यादित आहे. भारताच्या आर्थिक वाढीच्या शक्यतांवरही तेलाच्या वाढत्या किमती आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्यय (supply chain disruptions) यांसारख्या जागतिक धक्क्यांचा परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे महागाई वाढू शकते आणि मौद्रिक धोरणात (monetary policy) बदल करावे लागू शकतात. EU-Mercosur करारालाही युरोपियन कोर्ट ऑफ जस्टिस (European Court of Justice) द्वारे कायदेशीर पुनरावलोकने (legal reviews) आणि स्थानिक शेतकरी विरोधामुळे (farmer opposition) संभाव्य विलंब होऊ शकतो, ज्यामुळे आणखी अनिश्चितता वाढली आहे.
भविष्यकालीन दृष्टिकोन (Future Outlook)
Mercosur ची भारत आणि UAE कडे झालेली ही धोरणात्मक वाटचाल अमेरिकेसारख्या पारंपरिक भागीदारांकडून येणाऱ्या भू-राजकीय (geopolitical) आणि व्यापारिक अनिश्चिततेपासून संरक्षण मिळवण्याचा स्पष्ट हेतू दर्शवते. EU करारावरील प्रगतीमुळे व्यापार विस्ताराला एक आधार मिळाला आहे. ब्राझीलची दुहेरी रणनीती – वॉशिंग्टनशी वाटाघाटी करणे आणि त्याच वेळी निर्यात आधार सक्रियपणे वैविध्यपूर्ण करणे – या गटाला गुंतागुंतीच्या जागतिक व्यापार वातावरणात टिकून राहण्यास मदत करेल. मजबूत दक्षिण-दक्षिण सहकार्याला (South-South cooperation) प्रोत्साहन देऊन, यामुळे वाढीचे नवीन मार्ग उघडले जातील आणि आर्थिक लवचिकता (economic resilience) वाढेल.