भारतात २०२३-२४ मध्ये तब्बल **५८,१३४** परदेशी विद्यार्थी शिकण्यासाठी आले आहेत. गेल्या पाच वर्षांत ही संख्या **१९%** नी वाढली आहे. नेपाळ हा विद्यार्थी संख्येच्या बाबतीत अव्वल देशांपैकी एक आहे, तर कर्नाटक परदेशी विद्यार्थ्यांसाठी सर्वाधिक पसंतीचे राज्य म्हणून उदयास आले आहे. यामुळे भारताच्या उच्च शिक्षण क्षेत्राचा आंतरराष्ट्रीय चेहरा उजळला आहे.
परदेशी विद्यार्थ्यांचा ओघ वाढला
भारतातील उच्च शिक्षण क्षेत्रात परदेशी विद्यार्थ्यांची आवड सातत्याने वाढत आहे. २०२३-२४ या शैक्षणिक वर्षात, एकूण ५८,१३४ परदेशी विद्यार्थ्यांनी भारतात शिक्षण घेतले. शिक्षण मंत्रालयाने प्रसिद्ध केलेल्या 'ऑल इंडिया सर्वे ऑन हायर एज्युकेशन' (AISHE) नुसार, ही आकडेवारी गेल्या पाच वर्षांतील १८.९% वाढ दर्शवते. म्हणजेच, २०१९-२० पासून ९,२३६ नवीन आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी भारतात आले आहेत.
शिक्षणाचे प्रमुख केंद्र
राज्यांमध्ये बोलायचं झाल्यास, कर्नाटक हे परदेशी विद्यार्थ्यांसाठी प्रमुख ठिकाण बनले आहे. येथे ७,९१४ विद्यार्थी शिकत आहेत. कर्नाटक पाठोपाठ पंजाब राज्याचा क्रमांक लागतो, जिथे ७,९०२ विद्यार्थ्यांची नोंद झाली आहे. महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश आणि तामिळनाडू ही राज्ये देखील टॉप पाचमध्ये आहेत. या राज्यांमध्ये विद्यापीठांचे चांगले जाळे आणि तांत्रिक शिक्षणाची उपलब्धता यांमुळे परदेशी विद्यार्थ्यांची गर्दी दिसून येते.
विद्यार्थ्यांची माहिती आणि अभ्यासक्रम
सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की, बहुसंख्य परदेशी विद्यार्थी पदवी अभ्यासक्रमांना (Undergraduate studies) प्राधान्य देतात, जे एकूण परदेशी प्रवेशांपैकी ७३.६% आहे. पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांमध्ये (Postgraduate programs) १६.८% विद्यार्थी शिकत आहेत, तर उर्वरित विद्यार्थी डिप्लोमा, प्रमाणपत्र आणि पीएचडी अभ्यासक्रमांमध्ये आहेत. पुरुष विद्यार्थ्यांची संख्या ३२,३८६ वरून ३७,२९५ पर्यंत वाढली आहे, तर महिला विद्यार्थ्यांची संख्या १६,५१२ वरून २०,८३९ पर्यंत वाढली आहे.
'स्टडी इन इंडिया' उपक्रमाचा परिणाम
या वाढलेल्या संख्येचे श्रेय 'स्टडी इन इंडिया' या सरकारी उपक्रमालाही दिले जात आहे, जो २०१८ मध्ये सुरू झाला होता. या उपक्रमाचा उद्देश प्रवेश प्रक्रिया सुलभ करणे आणि भारतीय शिक्षण संस्थांची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख वाढवणे हा आहे.
शिक्षण क्षेत्रातील गुंतवणूकदार आणि संबंधितांसाठी, हा ट्रेंड खाजगी विद्यापीठे, विद्यार्थी निवास व्यवस्था (student housing) आणि विशेष शिकवणी सेवांसाठी (tutoring services) वाढती बाजारपेठ दर्शवतो. परदेशी विद्यार्थ्यांची संख्या वाढत असल्याने, कर्नाटक आणि पंजाब सारख्या राज्यांमध्ये विद्यार्थी निवास क्षमता वाढवणे आणि उच्च शैक्षणिक दर्जा राखणे महत्त्वाचे ठरेल. वाढलेल्या परदेशी प्रवेशांमुळे प्रीमियम शैक्षणिक सुविधा आणि आधुनिक कॅम्पस सुविधांची मागणी वाढते, त्यामुळे या राज्यांमधील खाजगी शिक्षण समूहांच्या विस्तारावर गुंतवणूकदार लक्ष ठेवू शकतात.