भारतातील नॉन-लाईफ इन्शुरन्स (Non-Life Insurance) मार्केटमध्ये खाजगी कंपन्यांची मक्तेदारी वाढत आहे. मे २०२४ अखेर या कंपन्यांनी बाजारातील **७०.९%** हिस्सा काबीज केला आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत लक्षणीय वाढ दर्शवतो.
बाजारात मोठा बदल
भारतीय विमा क्षेत्रात एक मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळत आहे. खाजगी विमा कंपन्यांनी बाजारातील आपला हिस्सा आणखी वाढवला आहे. मे २०२४ पर्यंत, खाजगी कंपन्यांनी बाजारातील ७०.९% हिस्सा मिळवला आहे, तर मागील वर्षी याच काळात हा आकडा ६६.६% होता. यावरून हे स्पष्ट होते की, सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या तुलनेत खाजगी कंपन्या प्रीमियम कलेक्शनमध्ये अधिक यशस्वी ठरत आहेत. विशेषतः आरोग्य (Health Insurance) आणि मोटार (Motor Insurance) विमा क्षेत्रातून कंपन्यांना मोठी वाढ मिळाली आहे.
वाढीची मुख्य कारणे
या वाढीमागे रिटेल हेल्थ इन्शुरन्स सेगमेंटचा मोठा हात आहे. या विभागात प्रीमियममध्ये वर्षाला १३.७% वाढ होऊन तो ₹१०,३७० कोटींवर पोहोचला. विशेषतः स्टँडअलोन हेल्थ इन्शुरन्स कंपन्यांनी सर्वाधिक ३१.७% दराने वाढ नोंदवली असून, त्यांचा प्रीमियम ₹३,८४२ कोटी झाला आहे. हा वाढीचा दर संपूर्ण उद्योगाच्या सरासरीपेक्षा खूप जास्त आहे. यासोबतच, मोटार विमा क्षेत्रातही ११.९% ची वाढ होऊन प्रीमियम ₹८,४२४ कोटी झाला. वाढती वाहन विक्री आणि विमा काढण्याच्या वाढत्या प्रमाणामुळे या सेगमेंटलाही फायदा झाला आहे.
सरकारी कंपन्यांवर दबाव का?
एकीकडे खाजगी कंपन्यांनी बाजी मारली असताना, दुसरीकडे सार्वजनिक क्षेत्रातील विमा कंपन्यांना मात्र आव्हानांना सामोरे जावे लागत आहे. त्यांच्या प्रीमियममध्ये ३.८% ची घट झाली असून तो ₹७,०३३ कोटी झाला आहे. यामागे अनेक कारणे आहेत. फायर इन्शुरन्ससारख्या कमर्शियल इन्शुरन्स विभागात कंपन्यांना तोटा सहन करावा लागत आहे, जिथे प्रीमियममध्ये २४.५% ची घट झाली आहे. याशिवाय, सरकारी योजनांमधील बदल आणि पीक विम्यासारख्या (Crop Insurance) विभागांवरही याचा परिणाम झाला आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोके आणि नफा
विमा व्यवसाय केवळ मार्केट शेअर मिळवण्यापुरता मर्यादित नाही, तर नफाही महत्त्वाचा आहे. विमा व्यवसायात 'लॉस रेशो' (Loss Ratio) हा एक महत्त्वाचा मापदंड आहे, जो दाव्यांमध्ये (Claims) किती प्रीमियम दिला जातो हे दर्शवतो. हेल्थ इन्शुरन्समधील मोठी वाढ टॉप-लाईनसाठी चांगली असली तरी, दाव्यांमध्ये वाढ होण्याचा धोकाही असतो. जर कंपन्यांनी उत्पादनांचे योग्य मूल्यमापन केले नाही किंवा वैद्यकीय महागाई (Medical Inflation) वेगाने वाढली, तर नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. गुंतवणूकदारांनी आक्रमक किंमतीमुळे शेअर वाढवणाऱ्या कंपन्या आणि अंडररायटिंगमध्ये शिस्त पाळणाऱ्या कंपन्यांमध्ये फरक करणे आवश्यक आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
खाजगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या कामगिरीतील तफावत वाढत आहे. त्यामुळे प्रत्येक कंपनी आपले धोके आणि नफा कसा व्यवस्थापित करते यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. आगामी काळात, प्रमुख विमा कंपन्यांचे लॉस रेशो, स्पर्धात्मक बाजारात किंमत निश्चितीची त्यांची क्षमता आणि IRDAI च्या नियमांमधील बदल यावर लक्ष ठेवावे लागेल. सार्वजनिक कंपन्या डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन (Digital Transformation) आणि नवीन उत्पादनांच्या मदतीने गमावलेला बाजार हिस्सा परत मिळवू शकतील की खाजगी कंपन्यांचे वर्चस्व असेच वाढत राहील, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.