भारतातील जीवन विमा क्षेत्रात मोठा बदल दिसून येत आहे. पॉलिसीधारकांनी मुदतपूर्व विमा पॉलिसी सरेंडर (Surrender) करण्याचे प्रमाण वाढले आहे. **FY26** मध्ये हे आकडे **₹2.8 लाख कोटीं**वर पोहोचले आहेत, जे मॅच्युरिटी (Maturity) पेआऊटपेक्षाही जास्त आहेत.
पॉलिसीधारकांचा वाढता 'सरेंडर'चा ट्रेंड
भारतीय विमा नियामक आणि विकास प्राधिकरण (IRDAI) च्या आकडेवारीनुसार, 2025-26 या आर्थिक वर्षात सरेंडर आणि विथड्रॉवल (Withdrawal) मधून होणारे पेआऊट ₹2,80,130 कोटींवर पोहोचले आहे. हा आकडा FY22 मध्ये नोंदवलेल्या ₹1,58,285 कोटींपेक्षा तब्बल 77% ने जास्त आहे.
विशेष म्हणजे, यावर्षी सरेंडर आणि विथड्रॉवल पेआऊटने मॅच्युरिटी पेआऊटला मागे टाकले आहे. FY26 मध्ये मॅच्युरिटी पेआऊट ₹2,69,706 कोटींवर होते. गेल्या पाच वर्षांत मॅच्युरिटी पेआऊटमध्ये केवळ 13% वाढ झाली, तर सरेंडरचे प्रमाण वेगाने वाढले आहे. यावरून असे दिसते की पॉलिसीधारकांना दीर्घकालीन विमा योजना चालू ठेवणे कठीण जात आहे.
पॉलिसीधारकांना 'सरेंडर' का करावे लागत आहे?
या ट्रेंडमागे अनेक कारणे आहेत. केंद्रीय अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी लोकसभेत सांगितले की, अनेक पॉलिसीधारकांना वेळेनुसार प्रीमियम भरणे परवडत नाही. यामुळे पॉलिसी लॅप्स (Lapse) होतात किंवा सरेंडर केल्या जातात. याशिवाय, काही पॉलिसी सुरुवातीच्या आर्थिक उद्दिष्टांशी जुळत नाहीत, उत्पादने पुरेशी समजून न घेता विकली जातात किंवा ग्राहकांमध्ये विमा करारांच्या स्वरूपाबद्दल जनजागृतीचा अभाव यासारखी कारणेही समोर आली आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी, जीवन विमा कंपन्यांचे भविष्य या ट्रेंडमुळे थोडे गुंतागुंतीचे झाले आहे. पॉलिसी सरेंडर झाल्यास, कंपन्यांच्या मालमत्तेवर (Assets Under Management) दबाव येतो आणि त्यांना अनपेक्षित पेआऊटची पूर्तता करण्यासाठी लिक्विडिटी (Liquidity) व्यवस्थापित करावी लागते. उच्च सरेंडर रेट हे उत्पादनाच्या गुणवत्तेवर आणि ग्राहक टिकवून ठेवण्याच्या क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करू शकतात.
नियामक दृष्टिकोन आणि गुंतवणूकदारांसाठी लक्षणीय बाबी
सध्याच्या IRDAI नियमांनुसार, नॉन-लिंक्ड बचत उत्पादनांसाठी पॉलिसीधारक किमान एक वर्षाचा प्रीमियम भरल्यानंतर सरेंडर व्हॅल्यूचा (Surrender Value) दावा करू शकतो. कमी परसिस्टन्सी (Persistency) दरांना सामोरे जाण्यासाठी, नियामकांनी कंपन्यांना अधिक लवचिक वैशिष्ट्ये सादर करण्यास प्रोत्साहित केले आहे, जसे की पेन्शन उत्पादनांसाठी आंशिक काढणी (Partial Withdrawals) आणि पॉलिसी कर्ज.
भविष्यात, बाजारातील विश्लेषक आणि गुंतवणूकदार याकडे लक्ष देतील की विमा कंपन्या त्यांचे उत्पादन मिश्रण (Product Mix) कसे व्यवस्थापित करतात. संरक्षण-केंद्रित योजना किंवा अधिक पारदर्शक, सोपी बचत उत्पादने देणाऱ्या कंपन्या पारंपरिक एंडोमेंट उत्पादनांवर अवलंबून असलेल्या कंपन्यांपेक्षा वेगळे सरेंडर पॅटर्न अनुभवू शकतात. उद्योगासाठी मुख्य लक्ष हे असेल की कंपन्या पॉलिसी परसिस्टन्सी रेट सुधारण्यात यशस्वी होतात का.