जीवन विमा क्षेत्राला GST सुट! मागणी वाढली, पण कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profit) प्रश्नचिन्ह?

GST सुट: दुधारी तलवार?

सरकारच्या या निर्णयामुळे जीवन विमा पॉलिसी सर्वसामान्यांसाठी अधिक परवडणाऱ्या झाल्या आहेत, ज्यामुळे नवीन ग्राहक आकर्षित होत आहेत. विशेषतः प्रायव्हेट इन्शुरर्ससाठी (Private Insurers) नवीन व्यवसाय प्रीमियममध्ये (New Business Premiums) लक्षणीय वाढ नोंदवली जात आहे. सिस्टिमॅटिक्स (Systematix) च्या अहवालानुसार, गेल्या तीन आणि सहा वर्षांमध्ये APE (Annualised Premium Equivalent) ची सरासरी वाढ 9.3% आणि 9.4% इतकी राहिली आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये GST सूट जाहीर झाल्यानंतर, मॅक्स फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Max Financial Services), एसबीआय लाईफ (SBI Life), एचडीएफसी लाईफ (HDFC Life), आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफ (ICICI Prudential Life) आणि एलआयसी इंडिया (LIC India) सारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये तेजी दिसून आली होती.

मात्र, या वाढलेल्या मागणीमागे एक मोठा खर्चही दडलेला आहे. इनपुट टॅक्स क्रेडिट (Input Tax Credit) चा लाभ आता कंपन्यांना मिळणार नाही, यामुळे कंपन्यांचा ऑपरेशनल खर्च (Operational Expenses) 3% ते 8% नी वाढण्याचा अंदाज आहे. यामुळे कंपन्यांना नफा (Profit) टिकवून ठेवण्यासाठी योग्य रणनीती आखणे गरजेचे आहे. वाढत्या व्हॉल्यूम्सना (Volumes) नफ्यात रूपांतरित करण्यासाठी कंपन्यांना कमिशन (Commission) पुनर्गठित करणे आणि खर्चावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.

कंपन्यांचे मूल्यांकन आणि तज्ञांचे मत

भारतातील जीवन विमा क्षेत्राची (Life Insurance Sector) आकडेवारी पाहता, अजूनही 83% चा संरक्षण तफावत (Protection Gap) आणि विकसित देशांच्या तुलनेत कमी पेनेट्रेशन (Penetration) आहे. यामुळे या क्षेत्रात गुंतवणुकीच्या संधी (Investment Opportunities) मोठ्या आहेत.

सिस्टिमॅटिक्स इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीजने (Systematix Institutional Equities) जीवन विमा क्षेत्रावर सकारात्मक दृष्टिकोन व्यक्त करत कव्हरेज सुरू केले आहे. त्यांच्या मते, अनुकूल लोकसंख्याशास्त्र (Demographics) आणि नूतनीकरण प्रीमियम (Renewal Premiums) तसेच गुंतवणूक उत्पन्नामुळे (Investment Income) कंपन्यांमध्ये भांडवल-कार्यक्षम वाढ (Capital-efficient growth) शक्य आहे.

मूल्यांकनाच्या (Valuation) बाबतीत मोठी तफावत दिसते:

• जीवन विमा निगम (LIC India) अंदाजे 10.7 च्या P/E रेशोवर (Price-to-Earnings Ratio) ट्रेड करत आहे, जो प्रायव्हेट कंपन्यांपेक्षा खूपच कमी आहे.
• एचडीएफसी लाईफ (HDFC Life) चा P/E रेशो सुमारे 70-75 आहे.
• एसबीआय लाईफ (SBI Life) चा P/E रेशो सुमारे 65-70 आहे.
• आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफ (ICICI Prudential Life) चा P/E रेशो अंदाजे 68.9 आहे.
• मॅक्स फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Max Financial Services) चा P/E रेशो 60 ते 360+ पर्यंत आहे, जो वापरल्या जाणाऱ्या मेट्रिकवर (Metric) अवलंबून आहे. एलआयसी (LIC) स्वस्त 'व्हॅल्यू प्ले' (Value Play) म्हणून दिसत आहे, तर प्रायव्हेट कंपन्यांच्या मूल्यांकनात वाढीच्या अपेक्षा जास्त आहेत.

विश्लेषकांचे विश्लेषण आणि काही कंपन्यांची कामगिरी

या सेक्टमधील कंपन्यांचे ROE (Return on Equity) देखील वेगवेगळे आहेत. एलआयसी (LIC) चा ROE सुमारे 45.7% आहे, जो त्याच्या P/E रेशो 10.7 च्या तुलनेत खूप मजबूत नफा दर्शवतो. याउलट, आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफ (ICICI Prudential Life) चा ROE सुमारे 10.4% आहे, जो चांगला असला तरी एलआयसी (LIC) पेक्षा कमी आहे. काही अहवालानुसार, आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफने (ICICI Prudential Life) काही कालावधीत नफ्यात घट नोंदवली आहे.

मॅक्स फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Max Financial Services) साठी मात्र चिंताजनक आकडेवारी समोर आली आहे. सप्टेंबर २०२५ च्या तिमाहीत कंपनीच्या नेट प्रॉफिटमध्ये (Net Profit) 96.34% ची मोठी घट होऊन तो ₹4.12 कोटी झाला, तर मागील वर्षाच्या याच तिमाहीत तो ₹5.87 कोटी होता. ही आकडेवारी तिमाही-दर-तिमाही (Quarter-on-Quarter) मोठी अस्थिरता दर्शवते आणि मूल्यांकनावर (Valuation) परिणाम करू शकते.

सिस्टिमॅटिक्सने (Systematix) मॅक्स फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Max Financial Services) साठी ₹2,150, एसबीआय लाईफ (SBI Life) साठी ₹2,540, एचडीएफसी लाईफ (HDFC Life) साठी ₹900, कॅनरा एचएसबीसी लाईफ (Canara HSBC Life) साठी ₹180, आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफ (ICICI Prudential Life) साठी ₹795 आणि एलआयसी (LIC) साठी ₹1,100 चे टार्गेट प्राईस (Target Price) दिले आहे.

आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल लाईफ (ICICI Prudential Life) साठी बाजारातील सरासरी टार्गेट प्राईस सुमारे ₹763.12 आहे. या सर्व अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी, कंपन्यांना GST सुटीमुळे येणारा मार्जिनचा दबाव (Margin Pressure) आणि वाढलेला खर्च (Increased Costs) प्रभावीपणे हाताळावा लागेल. एकूणच, भारतीय जीवन विमा क्षेत्राचे भविष्य उज्वल असले तरी, गुंतवणूकदारांनी कंपन्यांच्या खर्च व्यवस्थापनावर (Expense Management) आणि नफाक्षमतेवर (Profitability Metrics) बारकाईने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.