भारतात ₹1 कोटींच्या हेल्थ इन्शुरन्स पॉलिसींचा धुमाकूळ! काय आहे यामागील कारण?

मागणी का वाढत आहे? वैद्यकीय खर्च आणि कराचे फायदे

भारतात वैद्यकीय खर्च वेगाने वाढत आहे, जो 2026 पर्यंत वार्षिक 11.5% ते 14% पर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. याचबरोबर, वस्तू आणि सेवा करात (GST) झालेल्या बदलांमुळे, विशेषतः 2025 च्या उत्तरार्धापासून काही वैयक्तिक पॉलिसींवर 5% किंवा शून्य कर लागू होण्याची शक्यता, यामुळे जास्त कव्हरेजच्या पॉलिसी स्वस्त झाल्या आहेत. याचा एकत्रित परिणाम म्हणून, ग्राहक मोठ्या रकमेच्या पॉलिसींना प्राधान्य देत आहेत. एका 35 वर्षांच्या पुरुषासाठी ₹1 कोटी कव्हरची पॉलिसी साधारणपणे ₹18,000 ते ₹25,000 च्या दरम्यान उपलब्ध आहे. कंपन्यांच्या अहवालानुसार, ग्राहक चांगल्या सुविधांसाठी अधिक पैसे खर्च करण्यास तयार आहेत. Star Health च्या नवीन व्यवसायात ₹1 कोटी पेक्षा जास्त रकमेच्या पॉलिसींचा वाटा आता सुमारे 25% झाला आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 7-8% नी वाढला आहे. Niva Bupa मध्येही 20% पेक्षा जास्त नवीन व्यवसाय ₹1 कोटी पेक्षा जास्त कव्हरच्या पॉलिसींमधून येत आहे, जो पूर्वी केवळ 5% होता. HDFC ERGO कडेही ₹5 ते ₹10 कोटी पर्यंतच्या पॉलिसींबद्दल विचारणा होत आहे.

कंपन्यांची कामगिरी आणि मार्केट शेअर

Star Health and Allied Insurance, जी स्टँडअलोन हेल्थ इन्शुरर (SAHI) पैकी एक प्रमुख कंपनी आहे (डिसेंबर 2024 पर्यंत सुमारे 13% मार्केट शेअर), तिचे मार्केट कॅपिटलायझेशन अंदाजे ₹30,921 कोटी आहे. मागील वर्षात तिचे शेअर्स 13.46% ने वाढले आहेत. कंपनीने Q4 FY26 मध्ये नेट अर्नड प्रीमियममध्ये (Net Earned Premium) 14% ची वाढ नोंदवली, जो ₹43.3 अब्ज पर्यंत पोहोचला. तसेच, कम्बाइंड रेशो (Combined Ratio) सुधारून 94.8% झाला.

Niva Bupa Health Insurance ने FY24 मध्ये रिटेल हेल्थ मार्केटमध्ये सुमारे 9.1% मार्केट शेअर मिळवला. Q3 FY26 मध्ये कंपनीचा नफा 74% नी वाढून ₹208 कोटी झाला, तर ग्रॉस रिटन प्रीमियम (GWP) 55% नी वाढला.
HDFC ERGO General Insurance चा FY2025 मध्ये मार्केट शेअर सुमारे 5.3% आहे. FY2025 मध्ये तिच्या एकूण ग्रॉस डायरेक्ट प्रीमियम (GDPI) मध्ये हेल्थ आणि पर्सनल ॲक्सिडेंट सेगमेंटचा वाटा 38.6% होता. मात्र, FY2024 मध्ये कंपनीचा कम्बाइंड रेशो 112.1% राहिला, जो नफ्याच्या दृष्टीने आव्हानात्मक आहे.

इंडस्ट्री ग्रोथ आणि नियामक बदल

भारतातील आरोग्य विमा क्षेत्राची वाढ जोरात सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे. 2026-2032 दरम्यान 13.1% च्या CAGR दराने वाढून, या मार्केटचा आकार 2032 पर्यंत USD 39.5 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. एकूण नॉन-लाइफ विमा क्षेत्रात आरोग्य विम्याचा वाटा 41% पेक्षा जास्त आहे.

भारतीय विमा नियामक आणि विकास प्राधिकरण (IRDAI) ने 2025-26 साठी अनेक महत्त्वाचे बदल जाहीर केले आहेत. यामध्ये कोणत्याही वयात पॉलिसी घेण्याची सोय, प्री-एक्झिस्टिंग डिसीजसाठी वेटिंग पीरियड तीन वर्षांपर्यंत मर्यादित करणे आणि मॉरेटोरियम कालावधी पाच वर्षांपर्यंत ठेवणे समाविष्ट आहे. जून 2026 पासून, IRDAI विमा कंपन्या आणि रुग्णालयांसाठी परफॉर्मन्स स्कोअरकार्ड्स लागू करणार आहे. या बदलांमुळे पारदर्शकता आणि परवडणारी क्षमता वाढेल, पण यामुळे कंपन्यांवर नफ्यासाठी दबावही येऊ शकतो.

विमा कंपन्यांसाठी धोके: नफा आणि मूल्यांकन

उच्च-मूल्याच्या आरोग्य योजनांची मागणी वाढत असली तरी, विमा कंपन्यांसाठी काही धोके आहेत. सर्वसामान्य महागाईपेक्षा जास्त असलेली वैद्यकीय महागाई (Medical Inflation) कंपन्यांसाठी दाव्यांचा खर्च वाढवत राहील. यामुळे HDFC ERGO सारख्या कंपन्यांना, ज्यांचा कम्बाइंड रेशो 112.1% होता, नफा मिळवणे कठीण होऊ शकते. Star Health ने जरी आपला कम्बाइंड रेशो 94.8% पर्यंत सुधारला असला तरी, तिचा P/E रेशो 56x पेक्षा जास्त आहे, जो भविष्यातील मजबूत वाढीची अपेक्षा दर्शवतो. नवीन नियमांमुळे पॉलिसी सोप्या आणि स्वस्त झाल्यास मार्जिन कमी होऊ शकते. IRDAI च्या कामगिरीचा अहवाल कंपन्यांना अधिक जबाबदार धरेल, ज्यामुळे कमी कामगिरी करणाऱ्या कंपन्यांना दंड होऊ शकतो.