Whalesbook
नफ्याचे इंजिन: भारत आणि युरोपची दमदार कामगिरी
टाटा स्टीलने आर्थिक वर्ष २६ च्या डिसेंबर तिमाहीत (Q3 FY26) धमाकेदार निकाल जाहीर केले आहेत. कंपनीच्या एकत्रित नफ्यात (Consolidated Net Profit) तब्बल ९ पटीने वाढ होऊन तो ₹2,730.37 कोटींवर पोहोचला आहे. मागील वर्षाच्या याच तिमाहीत ₹295.49 कोटी नफा नोंदवला होता. कंपनीच्या ऑपरेशन्समधून मिळणारे उत्पन्न (Income from Operations) देखील वाढले असून ते ₹57,002 कोटींवर पोहोचले आहे, जे मागील वर्षी ₹53,548 कोटी होते [cite: SOURCE A].
या उत्कृष्ट निकालांमागे कंपनीच्या भारतीय ऑपरेशन्सचा मोठा वाटा आहे. पहिल्यांदाच एका तिमाहीत ६० लाख टन स्टीलची विक्री (Deliveries) करून कंपनीने विक्रम केला आहे. कलिंगनगर (Kalinganagar) फेज II प्लांटच्या वाढीमुळे याला अधिक बळ मिळाले. एकत्रित स्टील विक्री ८.२१ दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचली, जी मागील वर्षी ७.७२ दशलक्ष टन होती. विशेष म्हणजे, नेदरलँड्स ऑपरेशन्समध्ये मोठी सुधारणा झाली असून, तेथे EBITDA ₹9 कोटी नकारात्मक (negative) वरून ₹570 कोटी सकारात्मक झाला आहे [cite: SOURCE A]. जागतिक स्टील मागणीतही २०२६ मध्ये १.३% वाढ होऊन ती सुमारे १.७७ अब्ज टनांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे एकूण उद्योगाला चालना मिळेल.
सततचा तोटा: UK ऑपरेशन्समधील आव्हान आणि भांडवली खर्च
या सर्व सकारात्मक बातम्या असताना, टाटा स्टीलच्या UK ऑपरेशन्स मात्र चिंतेचा विषय बनल्या आहेत. Blast Furnace बंद करणे आणि कर्मचारी कपात यांसारख्या उपाययोजना करूनही तोटा कमी झालेला नाही. डिसेंबर तिमाहीत UK व्यवसायाचा EBITDA ₹742 कोटी नकारात्मक राहिला, जो मागील वर्षीच्या याच तिमाहीतील ₹730 कोटी तोट्यापेक्षा थोडा जास्त आहे [cite: SOURCE A]. UK मधील ऊर्जेचे वाढलेले दर (जे फ्रान्स आणि जर्मनीपेक्षा २५% अधिक असू शकतात) यामुळे ब्रिटिश स्टील उत्पादकांवर वार्षिक सुमारे £117 दशलक्ष अतिरिक्त भार पडत आहे. याशिवाय, युरोपियन युनियनचे (EU) संभाव्य आयात केलेल्या स्टीलवरील ५०% शुल्क वाढ (tariff) UK स्टील उद्योगासाठी एक मोठे संकट निर्माण करू शकते, कारण तेथील ७८-८०% निर्यात EU कडे होते.
कंपनीने भांडवली खर्चावर (Capital Expenditure) मोठा भर दिला असून, या तिमाहीत ₹3,291 कोटी आणि पहिल्या नऊ महिन्यांत ₹10,370 कोटी गुंतवले आहेत. या गुंतवणुकीमुळे निव्वळ कर्ज (Net Debt) ₹5,206 कोटींनी कमी झाले असून, एकूण निव्वळ कर्ज ₹81,834 कोटींवर आले आहे [cite: SOURCE A]. फेब्रुवारी २०२६ च्या सुरुवातीला, टाटा स्टीलचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे ₹२.४६ ट्रिलियन होते.
व्हॅल्युएशन आणि बाजारातील मत
टाटा स्टीलचा मागील १२ महिन्यांचा (TTM) प्राइस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो सुमारे ३३.५ ते ३७.५ आहे. भारतीय स्टील सेक्टरमध्ये हे व्हॅल्युएशन चांगले मानले जाते. त्याचवेळी, JSW Steel चा P/E रेशो ३७-६७ आणि मार्केट कॅप सुमारे ₹३ ट्रिलियन आहे. Steel Authority of India (SAIL) चा P/E रेशो २१-३३ असून मार्केट कॅप सुमारे ₹६६,५५५ कोटी आहे. काही रिपोर्ट्सनुसार, टाटा स्टीलचा रिटर्न ऑन इक्विटी (ROE) सुमारे १४.७१% आहे, तर मागील तीन वर्षांतील ROE ६.२३% आहे. तसेच, गेल्या पाच वर्षांतील विक्री वाढ (Sales Growth) ९.३४% राहिली आहे.
विश्लेषकांचे मत विभागलेले आहे. काही ब्रोकरेजेसनी २०२५ च्या उत्तरार्धात 'Buy' रेटिंग देऊन १८-१९% अपसाईडची शक्यता वर्तवली आहे. मोतीलाल ओसवाल (Motilal Oswal) ने शेअरला 'Buy' रेटिंग देऊन टार्गेट प्राईस वाढवली आहे. देशांतर्गत ब्रोकर्सनी मागील वर्षाच्या कमी बेसमुळे (low base) Q3 FY26 मध्ये मोठ्या नफ्याची अपेक्षा केली होती. तांत्रिकदृष्ट्या (Technical View), टाटा स्टीलचा शेअर बुलिश (Bullish) असून, मागील एका वर्षात +४६.६३% चा परतावा दिला आहे (४ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत).
जोखीम आणि प्रादेशिक कमकुवतपणा
नफ्यात झालेली ही मोठी वाढ Q3 FY25 च्या कमी बेसचा (low base) परिणाम आहे, जेव्हा नफा केवळ ₹295.49 कोटी होता [cite: SOURCE A]. सध्याची नफा क्षमता ही प्रामुख्याने शासनाच्या संरक्षणवादी धोरणांमुळे (protectionist measures) आणि नवीन तीन वर्षांच्या आयात शुल्कामुळे (import tariff) टिकून आहे, जे जागतिक स्तरावरील अतिरिक्त पुरवठा आणि कमी किमतींना तोंड देण्यासाठी आवश्यक आहे. UK मधील सततचा तोटा आंतरराष्ट्रीय बाजारातील संरचनात्मक समस्या दर्शवतो, जिथे मागणी कमी आहे आणि आयात स्पर्धा तीव्र आहे. EU च्या कार्बन बॉर्डर ॲडजस्टमेंट मेकॅनिझम (CBAM) मुळे युरोपियन ऑपरेशन्समध्ये नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत, ज्यामुळे नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. EU tariff प्रस्तावांमुळे UK स्टील उद्योगाला 'सर्वात मोठ्या संकटाचा' सामना करावा लागत आहे, जेथे ७८-८०% निर्यात EU कडे होते. FY24 मध्ये भारतातील फिनिश्ड स्टीलची आयात ३८.२% ने वाढली, ज्यामुळे भारत निव्वळ आयातदार (net importer) बनला आहे आणि FY25 मध्ये ही वाढ अपेक्षित आहे.
पुढील वाटचाल (Future Outlook)
FY26 साठी भारतीय स्टील सेक्टरमध्ये ७-८% ची मध्यम मागणी वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, जागतिक किमती कमी राहण्याची आणि चीनमधून होणाऱ्या निर्यातीमुळे मार्जिन १२.५% च्या आसपास स्थिर राहण्याची शक्यता आहे. क्षमता विस्तारणे, व्हॅल्यू-ॲडेड उत्पादने विकसित करणे आणि खर्चात कपात करण्यावर टाटा स्टीलचे लक्ष केंद्रित केल्याने कंपनी या परिस्थितीत टिकून राहण्यास सज्ज आहे. आव्हाने असूनही, देशांतर्गत मजबूत कामगिरी आणि युरोपियन ऑपरेशन्समधील सुधारणा भविष्यातील वाढीचा आधार देतात. तथापि, कंपनीला UK व्यवसायातील समस्यांवर तोडगा काढावा लागेल आणि बदलत्या जागतिक व्यापार धोरणांशी जुळवून घ्यावे लागेल.