टाटा स्टील: युरोपमधील कार्बन खर्च आणि ब्रिटनमधील तणाव; विश्लेषकांची धास्ती?

युरोपियन बाजारातील नवीन नियम आणि टाटा स्टीलची दुहेरी कामगिरी

युरोपियन युनियन (EU) लवकरच 2026 पासून कार्बन Border Adjustment Mechanism (CBAM) आणि टॅरिफ रेट कोटा (Tariff Rate Quotas) लागू करत आहे. यामुळे युरोपमध्ये आयात होणाऱ्या स्टीलच्या कॉस्ट स्ट्रक्चरमध्ये (Cost Structure) मोठे बदल होणार आहेत. हे नियम आयात केलेल्या वस्तूंवर कार्बन खर्च (Carbon Costs) लावतात, ज्यामुळे EU उत्पादकांसाठी समान संधी निर्माण होते, जे Emissions Trading System (ETS) अंतर्गत आहेत. टाटा स्टीलच्या युरोपियन ऑपरेशन्ससाठी, हे अधिक अंदाजे खर्चाचे वातावरण तयार करते, परंतु EU बाहेरील स्पर्धकांसाठी आव्हानात्मक आहे. दुसरीकडे, UK सरकार £2.5 अब्ज पर्यंतचा निधी देशांतर्गत स्टील उद्योगाला मदत करण्यासाठी वचनबद्ध आहे, ज्यामध्ये इलेक्ट्रिक आर्क फर्नेसमध्ये गुंतवणूक आणि उच्च ऊर्जा खर्चाचे निराकरण करणे समाविष्ट आहे. यामुळे UK मधील तोट्यात चाललेल्या ऑपरेशन्सना आधार मिळण्याची शक्यता आहे. याउलट, नेदरलँड्समधील डिव्हिजन लवकरच कर्जमुक्त (Debt-free) होण्याच्या मार्गावर असल्याचे सांगितले जात आहे. यावरून टाटा स्टीलच्या युरोपियन व्यवसायातील प्रादेशिक तफावत स्पष्ट होते.

विश्लेषकांचा आशावाद आणि वाढत्या चिंता

सध्या (फेब्रुवारी 2026 च्या सुरुवातीला) टाटा स्टीलचे बाजार भांडवल (Market Capitalization) अंदाजे ₹2.46 ट्रिलियन आहे. कंपनीचा मागील बारा महिन्यांतील (TTM) प्राईस-टू-अर्निंग्ज (P/E) रेशो 26.9 ते 38.3 च्या दरम्यान आहे, जे एक प्रीमियम व्हॅल्यूएशन (Premium Valuation) दर्शवते. हा रेशो प्रमुख प्रतिस्पर्धी ArcelorMittal च्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या जास्त आहे, ज्याचा TTM P/E रेशो 14.60 ते 18.04 पर्यंत आहे. युरोपियन स्टील मार्केटमध्ये सध्या मंदीचे वातावरण आहे. EUROFER च्या अंदाजानुसार 2024 मध्ये स्टीलचा वापर कमी होण्याची शक्यता आहे, त्यानंतर 2025-26 मध्ये थोडी सुधारणा अपेक्षित आहे, परंतु उच्च टॅरिफ आणि भू-राजकीय तणावामुळे अनिश्चितता कायम आहे. टाटा स्टीलच्या स्वतःच्या Q3 FY2025-26 च्या निकालांनुसार, मागील वर्षाच्या तुलनेत महसुलात 6.7% वाढ झाली आहे, परंतु तिमाही-दर-तिमाही घट दिसून आली. नेट प्रॉफिटमध्ये वर्षा-दर-वर्षा 824% ची मोठी वाढ झाली, जी कंपनीच्या कमाईतील अस्थिरता दर्शवते.

EU च्या स्टीलच्या किमती वाढवण्याच्या नियामक प्रयत्नांना असूनही, टाटा स्टीलचे UK मधील ऑपरेशन्स कंपनीच्या एकत्रित आर्थिक स्थितीवर (Consolidated Financials) सातत्याने नकारात्मक परिणाम करत आहेत. हा विभाग अजूनही 'पैसे ओकत' (Bleed cash) आहे. ही अकार्यक्षमता ArcelorMittal च्या तुलनेत वेगळी आहे. यावरून असे सूचित होते की टाटा स्टीलची युरोपियन मालमत्ता, विशेषतः UK मधील, संरचनात्मकदृष्ट्या कमी कार्यक्षम असू शकते. याशिवाय, EU ची बदलती नियामक चौकट कंप्लायन्समध्ये (Compliance) गुंतागुंत निर्माण करू शकते आणि जे उत्पादक EU-विशिष्ट व्याख्येनुसार डीकार्बनायझेशनमध्ये (Decarbonization) गुंतवणूक करत नाहीत, त्यांना दंडित केले जाऊ शकते. कंपनीचा तुलनेने उच्च P/E रेशो अधिक स्वस्त प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत जास्त व्हॅल्यूएशनचा बोजा दर्शवतो, ज्यामुळे कमाईतील कोणत्याही निराशा किंवा बाजारातील घसरणीला ते अधिक असुरक्षित ठरतात.

भविष्यातील वाटचाल

विश्लेषक मोठ्या प्रमाणावर टाटा स्टीलसाठी "Strong Buy" रेटिंग कायम ठेवत आहेत. त्यांचे अंदाजे ₹205.75 चे सरासरी प्राइस टार्गेट, सध्याच्या भावापासून अंदाजे 4.42% ची वाढ दर्शवते. पुढील तिमाहीत महसूल ₹646.20 अब्ज आणि प्रति शेअर कमाई (EPS) 2.96 पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. तथापि, संपूर्ण युरोपियन स्टील मार्केटचे भविष्य अनिश्चित आहे. EUROFER नुसार 2026 च्या सुरुवातीपर्यंत स्टील वापरणाऱ्या क्षेत्रांमध्ये (Steel-using sectors) मंदी कायम राहण्याची आणि रिकव्हरी (Recovery) मंदावण्याची शक्यता आहे. UK सरकारकडून मिळणाऱ्या मदतीची प्रभावीता आणि टाटा स्टील आपल्या UK ऑपरेशन्समधील जुन्या समस्यांचे निराकरण किती प्रभावीपणे करते, हे कंपनीच्या भविष्यातील कामगिरीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल.