राजस्थानमध्ये चिप एक्सपोर्टचा नवा अध्याय! 'सहरसा सेमीकंडक्टर्स'चे भारतातील पहिले SME प्लांट सुरू

राजस्थान सेमीकंडक्टर उद्योगात सज्ज

राजस्थान सेमीकंडक्टर उद्योगात उतरले असून, 'सहरसा सेमीकंडक्टर्स प्रायव्हेट लिमिटेड'ने आपल्या नवीन युनिटचे उद्घाटन केले आहे. विशेष म्हणजे, स्मॉल अँड मीडियम एंटरप्रायझेस (SME) क्षेत्रातून जागतिक बाजारपेठेत उतरण्याचा हा एक महत्त्वाचा प्रयत्न आहे. असेंब्ली, टेस्टिंग, मार्किंग आणि पॅकेजिंग (ATMP/OSAT) यांसारख्या महत्त्वपूर्ण क्षेत्रात भारताला एक स्पर्धात्मक निर्यातदार म्हणून स्थापित करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

₹150 कोटींची गुंतवणूक, 60% निर्यात

या ₹150 कोटींच्या गुंतवणुकीतून 57,000 स्क्वेअर फूट जागेत अत्याधुनिक क्लीनरूम्सने (Cleanrooms) सुसज्ज ही सुविधा उभारण्यात आली आहे. 'सहरसा'ची आंतरराष्ट्रीय मागणी पूर्ण करण्याची महत्त्वाकांक्षा यातून दिसून येते. विशेष म्हणजे, सध्याच्या उत्पादनापैकी 60% पेक्षा जास्त माल अमेरिका, जर्मनी, फ्रान्स, पूर्व युरोप, चीन आणि नेपाळसारख्या देशांमध्ये निर्यात केला जातो. पुढील दोन ते तीन वर्षांत वार्षिक क्षमता 60 दशलक्ष युनिट्सवरून 400-600 दशलक्ष युनिट्सपर्यंत वाढवण्याची योजना आहे, ज्यामुळे 'सहरसा' जागतिक OSAT कंपन्यांशी स्पर्धा करण्यास सज्ज आहे.

सरकारी योजनांचा मोठा आधार

या युनिटला सरकारकडून उत्तम पाठिंबा मिळत आहे. 'स्कीम फॉर प्रमोशन ऑफ मॅन्युफॅक्चरिंग ऑफ इलेक्ट्रॉनिक कंपोनंट्स अँड सेमीकंडक्टर्स' (SPECS) नुसार ATMP युनिट्ससाठी भांडवली खर्चावर 25% आर्थिक प्रोत्साहन दिले जाते, ज्यामुळे जास्त गुंतवणुकीचे प्रकल्प कमी जोखमीचे होतात. यासोबतच, सलारपूर येथील 'इलेक्ट्रॉनिक्स मॅन्युफॅक्चरिंग क्लस्टर' (EMC) देखील महत्त्वाचे आहे. केंद्रीय मदतीने विकसित झालेल्या या 50.3 एकर क्लस्टरमध्ये ₹66.33 कोटी खर्च झाले असून, येथे 20 कंपन्यांकडून ₹1,200 कोटींहून अधिक गुंतवणुकीची योजना आहे.

इकोसिस्टम आणि रोजगार निर्मिती

सध्या 11 कंपन्या येथे कार्यरत आहेत आणि त्यांनी 2,700 हून अधिक नोकऱ्या निर्माण केल्या आहेत. हे क्लस्टर 'सहरसा'सारख्या कंपन्यांसाठी प्रवेशाचे अडथळे कमी करून आवश्यक पायाभूत सुविधा आणि इकोसिस्टम (Ecosystem) प्रदान करते. नुकत्याच जाहीर झालेल्या राजस्थान सेमीकंडक्टर पॉलिसी 2026 मुळे या क्षेत्राला प्रोत्साहन देण्यासाठी राज्याची बांधिलकी अधोरेखित होते.

उद्योग व्हॅल्युएशन आणि बाजारपेठेतील वाढ

जरी 'सहरसा सेमीकंडक्टर्स' ही खाजगी कंपनी असली, तरी तिची कार्यप्रणाली सार्वजनिकरित्या सूचीबद्ध असलेल्या भारतीय इलेक्ट्रॉनिक्स मॅन्युफॅक्चरिंग सर्व्हिसेस (EMS) कंपन्यांशी तुलना करता येते. 'डिक्सॉन टेक्नॉलॉजीज' (Dixon Technologies) सारख्या मोठ्या कंपनीचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे ₹66,749 कोटी आहे, तर त्याचा P/E रेशो (Price-to-Earnings Ratio) 46.4 च्या जवळपास आहे. 'अंबर एंटरप्रायझेस इंडिया लिमिटेड' (Amber Enterprises India Ltd.) चे मार्केट कॅप ₹29,838 कोटी असून, त्याचा P/E रेशो 133.63 ते 190 दरम्यान आहे. या व्हॅल्युएशन्स (Valuations) सरकारी प्रोत्साहने आणि वाढती मागणी यामुळे भारतीय इलेक्ट्रॉनिक्स मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्रातील वाढीबाबत गुंतवणूकदारांचा उत्साह दर्शवतात.

एकूणच, भारतीय सेमीकंडक्टर बाजारपेठ 2030 पर्यंत $100 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे, ज्यामध्ये ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs), AI आणि 5G सारख्या क्षेत्रांचा मोठा वाटा असेल.

आव्हाने आणि भारताचे भविष्य

या आशावादी दृष्टिकोन आणि सरकारी पाठिंब्याबरोबरच, भारताच्या सेमीकंडक्टर महत्त्वाकांक्षेत काही मोठे अडथळे आहेत. सेमीकंडक्टर फॅब्रिकेशन (Fabrication) आणि पॅकेजिंगसाठी प्रचंड भांडवल लागते. तसेच, पूर्व आशियातील स्थापित उत्पादन हबशी स्पर्धा आणि विशेष कुशल मनुष्यबळाची कमतरता ही प्रमुख आव्हाने आहेत. उच्च-शुद्ध रसायने आणि विशेष वायूंसारख्या आवश्यक इनपुटसाठी मजबूत देशांतर्गत पुरवठा साखळी (Supply Chain) विकसित करणे अजूनही बाकी आहे.

'सहरसा' सारख्या एसएमई (SME) कंपन्यांसाठी जागतिक मागणी पूर्ण करण्यासाठी गुणवत्ता आणि खर्चाची स्पर्धात्मकता टिकवून ठेवत वेगाने क्षमता वाढवणे हे सततचे आव्हान असेल. 'सहरसा सेमीकंडक्टर्स'च्या सुविधेचे उद्घाटन हे भारताच्या सेमीकंडक्टर उत्पादन वाढविण्याच्या केंद्रित प्रयत्नांचे स्पष्ट परिणाम आहे. जर हा निर्यात-केंद्रित एसएमई मॉडेल यशस्वी झाले, तर जागतिक इलेक्ट्रॉनिक्स पुरवठा साखळीत (Supply Chain) भारताचे स्थान लक्षणीयरीत्या बदलू शकते.