भारताची Offgrid Energy Labs कंपनी आता युनायटेड किंगडममध्ये (UK) पोहोचली आहे. हूक (Hook) शहरात त्यांनी **10 MWh** क्षमतेचा पहिला आंतरराष्ट्रीय प्लांट सुरू केला आहे, जिथे त्यांची खास 'ZincGel' बॅटरी तयार केली जाईल. या प्लांटमुळे कंपनी आता दीर्घकाळ ऊर्जा साठवणुकीच्या (long-duration energy storage) जागतिक बाजारात लिथियम-आयन बॅटरींना टक्कर देण्यासाठी सज्ज झाली आहे.
Offgrid Energy Labs ची ब्रिटनमध्ये दमदार एन्ट्री
भारतातील अग्रगण्य एनर्जी-टेक कंपनी, Offgrid Energy Labs ने आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठे पाऊल टाकले आहे. युनायटेड किंगडममधील हूक (Hook) शहरात कंपनीने आपला पहिला उत्पादन प्लांट सुरू केला आहे. हा 10 MWh क्षमतेचा प्लांट असून, इथे त्यांची स्वतःची विकसित केलेली 'ZincGel' बॅटरी तयार केली जाणार आहे. विशेष म्हणजे, या तंत्रज्ञानाची निर्मिती आणि विकास भारतातच झाला आहे. आता कंपनी रिसर्च आणि डेव्हलपमेंट (R&D) मधून थेट व्यावसायिक उत्पादनाकडे वळली आहे.
ZincGel तंत्रज्ञान: सुरक्षित आणि दीर्घकाळ टिकणारे
Offgrid Energy Labs चे 'ZincGel' तंत्रज्ञान हे झिंक-ब्रोमिन (zinc-bromine) केमिस्ट्रीवर आधारित आहे. कंपनीचा दावा आहे की, हे तंत्रज्ञान पारंपरिक लिथियम-आयन बॅटरींपेक्षा अधिक सुरक्षित आहे. या बॅटरी आग लागण्याचा धोका नसलेल्या (non-flammable) आहेत, ज्यामुळे लिथियम बॅटरीमध्ये होणाऱ्या 'थर्मल रनअवे' (thermal runaway) सारख्या समस्या टाळता येतात. या बॅटरी विशेषतः स्थिर ऊर्जा साठवणुकीसाठी (stationary, long-duration energy storage) बनवल्या आहेत. त्यामुळे रिन्यूएबल एनर्जी ग्रिड, मायक्रोग्रिड्स आणि इंडस्ट्रीमध्ये पॉवर बॅकअपसाठी त्या अत्यंत उपयुक्त ठरतील. कंपनीच्या मते, या बॅटरी 20 वर्षांपर्यंत टिकू शकतात आणि रोज 100% डिस्चार्ज होऊनही त्यांची कार्यक्षमता कायम राहते.
भारत-युके CETA कराराचा फायदा?
कंपनीने हा प्लांट अशा वेळी सुरू केला आहे, जेव्हा भारत आणि युनायटेड किंगडम यांच्यात 'कॉम्प्रिहेन्सिव्ह इकॉनॉमिक अँड ट्रेड अॅग्रीमेंट' (CETA) हा करार 15 जुलै 2026 पासून लागू होणार आहे. Offgrid Energy Labs ला वाटते की, या करारामुळे दोन्ही देशांमधील सहकार्य वाढेल, कुशल मनुष्यबळाची देवाणघेवाण सोपी होईल आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणालाही गती मिळेल. युकेमध्ये प्लांट उभारल्यामुळे कंपनी युरोपमधील रिन्यूएबल एनर्जीच्या वाढत्या मागणीचा फायदा घेऊ शकेल आणि लिथियमवरील अवलंबित्व कमी करून आपल्या पुरवठा साखळीत (supply chain) विविधता आणू शकेल.
आर्थिक पाठबळ आणि पुढील आव्हाने
उत्पादन प्रक्रियेला पाठबळ देण्यासाठी Offgrid Energy Labs ने Archean Chemical Industries सोबत ब्रोमिन पुरवठ्याचा करार केला आहे. तसेच, Ankur Capital सारख्या गुंतवणूकदारांकडूनही कंपनीला आर्थिक मदत मिळाली आहे, ज्यामुळे त्यांच्या 'डीप-टेक' (deep-tech) नवकल्पनांना जागतिक स्तरावर पोहोचण्यास मदत झाली आहे. सध्या 10 MWh चा हा प्लांट व्यावसायिक उत्पादनाचे प्रदर्शन म्हणून काम करेल. मात्र, कंपनीसमोर मोठे आव्हान हे आहे की, त्यांना हे सिद्ध करावे लागेल की झिंक-आधारित स्टोरेज तंत्रज्ञान, सध्या बाजारात असलेल्या लिथियम-आयन सारख्या प्रस्थापित तंत्रज्ञानाशी किंमत आणि कार्यक्षमतेच्या बाबतीत स्पर्धा करू शकेल. मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन सुरू करण्यासाठी सातत्यपूर्ण मागणी आणि आंतरराष्ट्रीय रिन्यूएबल एनर्जी प्रकल्पांमध्ये यशस्वी एकीकरण आवश्यक असेल.
भविष्यातील वाटचाल
गुंतवणूकदार आणि इंडस्ट्रीमधील तज्ञांचे लक्ष आता हूक प्लांटच्या यशावर आणि कंपनीला मिळणाऱ्या मोठ्या ऑर्डर्सवर असेल. प्रत्यक्ष वापरामध्ये ZincGel बॅटरी कशा प्रकारे काम करतात, CETA करारामुळे पुरवठा साखळीला किती मदत होते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तसेच, कंपनी भविष्यात उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी काय योजना आखते किंवा नवीन भागीदारी करते, यावरच या भारतीय तंत्रज्ञानाची जागतिक व्यावसायिक व्यवहार्यता अवलंबून असेल.