हैदराबादस्थित Nexon Geochem ने रशियाच्या Giredmet सोबत भारतात रेअर-अर्थ परमनंट मॅग्नेट (Rare Earth Permanent Magnets) तयार करण्यासाठी करार केला आहे. इलेक्ट्रिक व्हेईकल (EV) मोटर्स आणि पवनचक्कीसाठी लागणाऱ्या या महत्त्वाच्या घटकांची देशांतर्गत मागणी पूर्ण करणे आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे हा या प्रकल्पाचा उद्देश आहे. 2033 पर्यंत **1,200 मेट्रिक टन** क्षमतेचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
भारतात रेअर-अर्थ मॅग्नेटचे उत्पादन होणार
Nexon Geochem ने रशियाच्या Giredmet (State Research and Design Institute of Rare Metal Industry) सोबत एक महत्त्वपूर्ण करार केला आहे. या करारानुसार, दोन्ही कंपन्या मिळून भारतात रेअर-अर्थ परमनंट मॅग्नेट (Rare-Earth Permanent Magnets) तयार करण्यासाठी एक प्लांट उभारणार आहेत. विशेषतः, Neodymium-Iron-Boron (NdFeB) मॅग्नेटच्या डीप-प्रोसेसिंग टेक्नॉलॉजीवर (Deep-processing technologies) या भागीदारीचा भर असेल. हे मॅग्नेट इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि पवनचक्कीसाठी (Wind Turbines) लागणाऱ्या उच्च-क्षमतेच्या मोटर्ससाठी अत्यंत आवश्यक आहेत.
उत्पादन क्षमता वाढवण्यावर लक्ष
या करारानुसार, Nexon Geochem हैदराबादमध्ये एक उत्पादन युनिट स्थापन करणार आहे. कच्च्या रेअर-अर्थ ऑक्साईडपासून (Rare-earth oxides) हाय-परफॉर्मन्स मॅग्नेट तयार करण्यापर्यंतची संपूर्ण उत्पादन साखळी (End-to-end production ecosystem) विकसित करण्याचे कंपनीचे उद्दिष्ट आहे. Nexon Geochem ने 2033 पर्यंत वार्षिक 1,200 मेट्रिक टन उत्पादन क्षमतेचे महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य ठेवले आहे. Giredmet, जी रशियाच्या सरकारी मालकीच्या Rosatom चा भाग आहे, ती या प्रकल्पाला प्रोसेसिंग आणि मटेरियल सिस्टिम्समध्ये (Processing and material systems) तांत्रिक सहाय्य देईल. हे तंत्रज्ञान प्रयोगशाळेतून मोठ्या प्रमाणावरील औद्योगिक उत्पादनापर्यंत (Laboratory level to full-scale industrial production) पोहोचवण्यासाठी महत्त्वाचे ठरेल.
आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याची गरज
सध्या भारत उच्च-कार्यक्षमतेच्या परमनंट मॅग्नेटसाठी (High-performance permanent magnets) मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. मार्केटमधील अंदाजानुसार, 2026 पर्यंत देशांतर्गत मागणी 7,500 मेट्रिक टन आणि 2031 पर्यंत 12,500 मेट्रिक टन पर्यंत पोहोचू शकते. भारत सरकारच्या रिन्यूएबल एनर्जी (Renewable energy) आणि इलेक्ट्रिक मोबिलिटी (Electric mobility) क्षेत्रांच्या वाढीमुळे, स्थानिक उत्पादन हे पुरवठा साखळी सुरक्षित करण्यासाठी (Secure the supply chain) एक धोरणात्मक पाऊल मानले जात आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
हा प्रकल्प भारताच्या तांत्रिक आत्मनिर्भरतेसाठी (Technological self-reliance) महत्त्वाचा असला तरी, व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी काही दीर्घकालीन आव्हाने आहेत. प्रकल्पाची अंमलबजावणी (Execution timeline) वेळेवर होणे आणि क्लिष्ट प्रक्रिया तंत्रज्ञान (Complex processing technologies) मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन युनिटमध्ये यशस्वीरित्या हस्तांतरित करणे, यावर गुंतवणूकदारांनी लक्ष ठेवावे लागेल.
याव्यतिरिक्त, रेअर अर्थ मॅग्नेटचे मार्केट हे भांडवली-केंद्रित (Capital-intensive) आहे आणि यासाठी पायाभूत सुविधांमध्ये मोठ्या गुंतवणुकीची (Significant investment in infrastructure) आवश्यकता आहे. देशांतर्गत उत्पादित मॅग्नेटची जागतिक पुरवठादारांशी स्पर्धा करण्याची क्षमता आणि कच्च्या मालाचा (Raw rare-earth oxides) सातत्यपूर्ण पुरवठा मिळवणे, हे प्रकल्पाच्या आर्थिक व्यवहार्यतेसाठी (Economic viability) महत्त्वाचे ठरेल. हा प्रकल्प 2033 पर्यंत पूर्ण होण्याचे लक्ष्य असल्याने, प्रकल्पाच्या टप्प्याटप्प्याने होणारी प्रगती, पायलट प्रोडक्शनमधील (Pilot production) यश आणि आवश्यक भांडवली खर्च (Capital spending requirements) यावर बारकाईने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.