ऑटो आणि केमिकल्सवर पुरवठा साखळीचे ग्रहण! वाढत्या खर्चाने कंपन्या त्रस्त

जागतिक संघर्ष, ऊर्जेच्या किमतीतील अस्थिरता आणि शिपिंगमधील विलंब यामुळे भारतीय ऑटो कंपोनंट्स आणि स्पेशॅलिटी केमिकल्स उद्योगांना पुरवठा साखळीत गंभीर समस्या आणि वाढत्या खर्चाचा सामना करावा लागत आहे. यामुळे उत्पादन आणि निर्यातीला धोका निर्माण झाला आहे.

मुख्य समस्या: ऊर्जा आणि लॉजिस्टिक्स

उत्पादकांना नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्यातील टंचाई आणि पेट्रोकेमिकलच्या वाढलेल्या किमती या प्रमुख समस्या भेडसावत आहेत. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत झाला आहे, ज्यामुळे भारतात उद्योगांसाठी वायूची उपलब्धता कमी झाली आहे. त्याच वेळी, तेलाच्या किमतींशी जोडलेल्या जागतिक पेट्रोकेमिकलच्या किमतीत मोठी अस्थिरता आहे, ज्यामुळे रासायनिक कंपन्या आणि इतर उत्पादकांसाठी कच्च्या मालाचा खर्च वाढला आहे.

लाल समुद्रातील अडथळ्यांमुळे शिपिंगमध्ये विलंब होत आहे, मालवाहतूक खर्च 20% ते 40% ने वाढला आहे आणि बंदरांवर गर्दी वाढली आहे. यामुळे कार उत्पादक आणि त्यांच्या पुरवठादारांना कच्चा माल आणि तयार उत्पादनांच्या इन्व्हेंटरीचे व्यवस्थापन करणे कठीण झाले आहे. अमेरिकेच्या आयात शुल्कामुळे (tariffs) देखील निर्यातीच्या खर्चावर परिणाम झाला आहे, ज्यामुळे भारतीय ऑटो पार्ट्स पुरवठादारांची स्पर्धात्मकता कमी झाली आहे.

मिश्रित दृष्टिकोन, पण ताकदही दिसत आहे

या आव्हानांमध्येही, या क्षेत्रांसाठी पुढील वाटचाल मिश्र स्वरूपाची आहे. विश्लेषकांना FY26 मध्ये ऑटो पार्ट्स क्षेत्रात 8% ते 10% वाढीची अपेक्षा आहे. वाहनांमध्ये लागणाऱ्या भागांची वाढती मागणी, इलेक्ट्रिक वाहनांकडे (EVs) होणारे स्थित्यंतर आणि जागतिक कार उत्पादकांकडून भारतात पुरवठा साखळी हलवण्याचे प्रयत्न यामुळे ही वाढ शक्य आहे. मात्र, चीनमधून येणाऱ्या सेमीकंडक्टर आणि दुर्मिळ पृथ्वी घटकांवरील (rare earth elements) अवलंबित्व ही एक मोठी कमतरता आहे, ज्यामुळे पुरवठ्याचे मोठे धोके निर्माण झाले आहेत.

दुसरीकडे, स्पेशॅलिटी केमिकल्स क्षेत्र वेगाने वाढत असून, मूलभूत रासायनिक विभागांपेक्षा चांगली कामगिरी करत आहे. भारत $67 अब्ज (2025) असलेल्या स्पेशॅलिटी केमिकल्स मार्केटमध्ये लक्षणीय वाढ अपेक्षित आहे. देशांतर्गत मागणी आणि चीनवरील अवलंबित्व कमी करू पाहणाऱ्या जागतिक कंपन्यांमुळे निर्यातीच्या चांगल्या संधी आहेत. या क्षेत्रातील कंपन्या पुरवठा साखळीचे स्थानिकीकरण (localizing supply chains), संशोधन आणि विकासामध्ये गुंतवणूक, नवीन निर्यात बाजारपेठा शोधणे आणि टिकाऊपणाला (sustainability) प्राधान्य देण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत.

पूर्वीच्या पुरवठा साखळीच्या समस्यांमुळे भारतीय कंपन्यांच्या शेअर किमतींवर परिणाम झाला आहे, हे यातील आर्थिक धोके दर्शवते. सध्याची परिस्थिती भारताच्या ऊर्जा आव्हानांवरही प्रकाश टाकते. आयातित लिक्विफाइड नॅचरल गॅस (LNG) वरील अवलंबित्व भारताच्या अर्थव्यवस्थेला जागतिक पुरवठा व्यत्ययांसाठी असुरक्षित बनवते. जागतिक पेट्रोकेमिकल मार्केटमध्ये काही उत्पादनांची अति-पुरवठा (oversupply) स्थिती आहे, ज्यामुळे भारतीय उत्पादकांच्या नफ्यावर दबाव येऊ शकतो.

प्रमुख धोके कायम

भारतीय उत्पादक भू-राजकीय अस्थिरता आणि सेमीकंडक्टर व पेट्रोकेमिकलसारख्या आयातित भागांवरील अवलंबित्व यामुळे किमतीतील चढ-उतारांना सामोरे जात आहेत. पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि महत्त्वाच्या शिपिंग मार्गांमधील संभाव्य अडथळे हे तात्काळ धोके आहेत. जागतिक व्यापार वाद आणि शुल्क बदल देखील निर्यातीसाठी अनिश्चितता निर्माण करत आहेत. कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमतींमुळे ग्राहकांसाठी वस्तूंच्या किमती वाढू शकतात, ज्यामुळे उत्पादित वस्तूंना मागणी कमी होण्याचा धोका आहे.

भविष्यातील वाटचाल

या उद्योगांना भविष्यातील वाढीसाठी धोरणात्मक बदल करणे आवश्यक आहे. स्पेशॅलिटी केमिकल्सचे दीर्घकालीन चित्र सकारात्मक आहे. ऑटो पार्ट्स क्षेत्राला EVs आणि अधिक जटिल वाहनांमुळे संधी आहेत, परंतु पुरवठा साखळीतील कमतरता दूर करणे गरजेचे आहे. प्रोडक्शन लिंक्ड इन्सेंटिव्ह (PLI) योजनांसारखी सरकारी मदत, अधिक मजबूत आणि स्पर्धात्मक उद्योग उभारण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. जे उद्योग विविधीकरण (diversification), नवीन तंत्रज्ञान आणि टिकाऊ पद्धतींवर लक्ष केंद्रित करतील, ते बदलत्या जागतिक अर्थव्यवस्थेत यशस्वी होतील.