AMCA फायटर जेट: DRDO ने निवडले 'हे' ३ समूह! भारतीय संरक्षण क्षेत्रासाठी मोठी झेप

संरक्षण क्षेत्राचे नवे पर्व: AMCA साठी कंपन्यांची निवड

संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेने (DRDO) भारताच्या स्वदेशी पाचव्या पिढीच्या स्टेल्थ फायटर विमानाचे, म्हणजेच ॲडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट (AMCA) प्रोजेक्टचे स्वप्न प्रत्यक्षात आणण्यासाठी एक मोठे पाऊल उचलले आहे. DRDO ने या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी तीन प्रमुख कंपन्यांच्या समूहांना (consortia) अंतिम निवडले आहे. हे डिझाइन आणि प्रोटोटाइप विकसित करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, जो भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षमतेला नवी दिशा देईल. या निवडीमुळे संरक्षण क्षेत्रात एक अधिक स्पर्धात्मक आणि सहकार्याचे वातावरण तयार होण्याची अपेक्षा आहे.

स्पर्धात्मक भूमिकेतून संरक्षण निर्मिती

DRDO ने निवडलेल्या कंपन्यांच्या समूहांमध्ये विविध कंपन्यांची क्षमता एकत्र आणण्यात आली आहे.

टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स लिमिटेड (Tata Advanced Systems Ltd): ही कंपनी या प्रोजेक्टवर स्वतंत्रपणे काम करणार आहे.
लार्सन अँड टुब्रो (L&T) आणि भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL): या दोन कंपन्यांनी मिळून एक गट तयार केला आहे. L&T ची अभियांत्रिकी आणि बांधकाम क्षेत्रातील मोठी क्षमता आणि BEL ची संरक्षण इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील कुशलता यात एकत्र येईल. L&T चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹5.78 लाख कोटी असून, ऑर्डर बुक ₹5.79 लाख कोटी आहे. BEL ने नुकतेच ₹572 कोटी आणि ₹581 कोटी चे ऑर्डर्स मिळवले आहेत.
भारत फोर्ज (Bharat Forge), बीईएमएल (BEML) आणि डेटा पॅटर्न्स (Data Patterns): या तिसऱ्या समूहात हेवी इंजिनिअरिंग, संरक्षण उपकरणे आणि विशेष इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील कंपन्या एकत्र आल्या आहेत. भारत फोर्जकडे अंदाजे ₹9,500 कोटी चे ऑर्डर बुक आहे आणि त्यांनी ₹1,661.9 कोटी चा कार्बाइन पुरवठा करार जिंकला आहे. डेटा पॅटर्न्सचे मार्केट कॅप अंदाजे ₹15,834 कोटी आणि P/E गुणोत्तर सुमारे 62 आहे. BEML चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹14,458 कोटी असून, P/E गुणोत्तर 56-58 च्या दरम्यान आहे.

HAL वगळले, नवे मॉडेल लागू

या निवडीत हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) सारख्या सार्वजनिक क्षेत्रातील मोठ्या कंपनीचे नाव प्रोटोटाइप विकासाच्या प्राथमिक टप्प्यात नसल्याचे दिसून येते. HAL सुरुवातीला सात अर्जदारांमध्ये होती, परंतु कागदपत्रांमधील त्रुटींमुळे त्यांना वगळण्यात आल्याचे बोलले जात आहे. HAL चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹2.82 लाख कोटी आहे. DRDO चा हा दृष्टिकोन प्रोटोटाइप विकासासाठी अधिक स्पर्धात्मक आणि सक्षम मॉडेलकडे वाटचाल दर्शवतो. हा प्रकल्प 'आत्मनिर्भर भारत' अभियानाचा एक भाग आहे.

प्रकल्पाचे अंदाजपत्रक आणि भविष्य

AMCA प्रोजेक्टच्या प्रोटोटाइप विकासासाठी अंदाजे ₹15,000 कोटी चे बजेट मंजूर करण्यात आले आहे. या विमानाची प्रत्यक्ष सेवेत दाखल होण्याची तारीख 2035 च्या आसपास अपेक्षित आहे. यातून विविध कंपन्यांच्या विशेष क्षमतांचा वापर केला जाईल. L&T आणि BEL चा समूह, तसेच भारत फोर्ज, BEML आणि डेटा पॅटर्न्स यांचा समूह, हे दोघेही मिळून भविष्यात 125 पेक्षा जास्त AMCA विमानांच्या निर्मितीची मोठी संधी साधू शकतात. यातून भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षमतेत मोठी वाढ होईल.

आव्हाने आणि धोके

मात्र, पाचव्या पिढीच्या स्टेल्थ फायटरचे तंत्रज्ञान विकसित करणे अत्यंत गुंतागुंतीचे आहे आणि यात विलंब व खर्चात वाढ होण्याची शक्यता असते. HAL सारख्या कंपन्यांना प्राथमिक टप्प्यातून वगळल्याने अनुभव आणि उत्पादन क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. तसेच, विमानांसाठी इंजिन तंत्रज्ञानावर (उदा. GE F-414) परदेशी अवलंबित्व हे एक मोठे आव्हान राहील. भूतकाळातील संरक्षण प्रकल्पांप्रमाणेच, AMCA ला देखील वेळ लागण्याची शक्यता आहे.