भारताच्या स्टील सेक्टरमध्ये जोरदार वाढ, पण वाढत्या खर्चाचे मोठे आव्हान!

उत्पादन आणि वापरात वाढ

एप्रिल २०२६ मध्ये, भारतीय स्टील उद्योगात वर्षभरात मोठी वाढ दिसून आली. कच्च्या स्टीलचे उत्पादन 14.09 दशलक्ष टन पर्यंत पोहोचले, जे मागील वर्षाच्या तुलनेत 5.8% अधिक आहे. फिनिश्ड स्टीलचे उत्पादन 3.4% वाढून 13.05 दशलक्ष टन झाले. मागणीही मजबूत राहिली, जिथे फिनिश्ड स्टीलचा वापर 8.1% नी वाढून 12.99 दशलक्ष टन झाला. बांधकाम आणि पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमुळे ही वाढ प्रामुख्याने झाली.

किमतींमध्ये सुधारणा आणि खर्चाचा ताण

एप्रिल २०२६ मध्ये देशांतर्गत स्टीलच्या किमतींमध्ये सुधारणा दिसून आली. विशेषतः फ्लॅट स्टील उत्पादनांच्या (Flat Steel Products) किमतींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली. टीएमटी/रिबार (TMT/Rebar) च्या किमती महिन्या-दर-महिन्याला 2.6% आणि वर्ष-दर-वर्ष 3% वाढल्या. हॉट-रोल्ड कॉइल (Hot-Rolled Coil) च्या किमतींमध्ये सुमारे 6.3% ची वाढ झाली, तर गॅल्व्हनाइज्ड शीट (Galvanized Sheets) च्या किमतीत सुमारे 7.3% ची वाढ नोंदवली गेली. मात्र, त्याच वेळी कच्च्या मालाच्या किमतीही वाढत आहेत. देशांतर्गत लोह खनिजाच्या किमतीत 10-11% ची वाढ झाली आहे, तर आंतरराष्ट्रीय कोकिंग कोलच्या किमतीतही वाढ झाल्याने उत्पादकांवरील खर्चाचा ताण वाढला आहे.

आयात वाढली, निर्यात कमी

आंतरराष्ट्रीय व्यापाराच्या आघाडीवर, भारत एप्रिल २०२६ मध्ये स्टीलचा निव्वळ आयातदार (Net Importer) राहिला. स्टीलची आयात वर्षभरात 30.8% नी वाढून 0.68 दशलक्ष टन झाली. याउलट, निर्यातीत केवळ 24.9% वाढ झाली आणि ती 0.47 दशलक्ष टन राहिली. आयातीची वाढ निर्यातीपेक्षा जास्त असल्याने व्यापारातील तूट (Trade Gap) वाढत आहे.

कंपन्यांची स्थिती: JSW Steel आणि Tata Steel पुढे, SAIL मागे

मे २०२६ पर्यंत, भारतातील प्रमुख स्टील उत्पादकांमध्ये स्पष्ट फरक दिसून येतो. JSW Steel आणि Tata Steel मजबूत बाजारपेठेतील स्थितीत आहेत. JSW Steel चे बाजार भांडवल सुमारे ₹3.09 ट्रिलियन आहे आणि त्याचा P/E रेशो 39.5 ते 51.1 च्या दरम्यान आहे. विश्लेषकांनी 'Buy' रेटिंग दिली असून टार्गेट प्राईस ₹1,490 पर्यंत ठेवली आहे. Tata Steel चे बाजार भांडवल सुमारे ₹2.69 ट्रिलियन आहे आणि त्याचा P/E रेशो 26.9 ते 29.9 आहे. तिची टार्गेट प्राईस ₹230-₹240 आहे. याउलट, सरकारी मालकीची SAIL कंपनी आर्थिक अडचणीत आहे. तिचे बाजार भांडवल सुमारे $6.85 अब्ज असले तरी, तिचा P/E रेशो नकारात्मक आहे, म्हणजेच कंपनी तोट्यात आहे. गेल्या एका वर्षात शेअर 30.20% घसरला आहे. अनेक विश्लेषक 'Buy' रेटिंग आणि ₹170 ची टार्गेट प्राईस देत असले तरी, SAIL च्या आर्थिक स्थितीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

धोके आणि भविष्यातील दिशा

वाढता कच्च्या मालाचा खर्च आणि वाढती आयात यांमुळे कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. जरी फ्लॅट स्टीलच्या किमती वाढत असल्या तरी, आयातीमुळे देशांतर्गत किमतींवर दबाव येऊ शकतो. FY2026 मध्ये उद्योगाचे ऑपरेटिंग मार्जिन सुमारे 12.5% राहण्याची शक्यता आहे. तसेच, JSW Steel सारख्या कंपन्या 2030 पर्यंत 50 दशलक्ष टन उत्पादन क्षमतेचे लक्ष्य ठेवत आहेत, परंतु मागणीच्या तुलनेत जास्त उत्पादन झाल्यास अतिरिक्त पुरवठ्याचा (Oversupply) धोका आहे.