Whalesbook
उत्पादनात भारताचा जगात झेंडा!
आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये (FY26) भारताने क्रूड स्टील उत्पादनात 11.2% ची विक्रमी वाढ नोंदवली. देशांतर्गत उत्पादन 169.2 दशलक्ष टन (169.2 million tonnes) पर्यंत पोहोचले, जे जागतिक स्तरावरील 4.2% च्या घसरणीच्या अगदी विरुद्ध आहे. मार्च 2026 मध्ये जागतिक उत्पादन 159.9 दशलक्ष टन (159.9 million tonnes) होते, तर भारताचे उत्पादन 15.3 दशलक्ष टन (15.3 million tonnes) होते, ज्यात 9.4% ची वाढ होती. चीनचे उत्पादन 6.3% ने घसरले, तर मध्य पूर्वेत 33.5% ची मोठी घट दिसून आली. अमेरिकेत 5.2% वाढ झाली असली तरी, भारताच्या वाढीचा वेग अद्वितीय राहिला.
देशांतर्गत मागणी ठरली आधार
भारतीय स्टील सेक्टरच्या या मजबूत कामगिरीमागे देशांतर्गत मागणीचा मोठा हात आहे. एप्रिल 2026 मध्ये फिनिश्ड स्टीलचा वापर 8.1% ने वाढून 12.99 दशलक्ष टन (12.99 million tonnes) पर्यंत पोहोचला. सरकारचा पायाभूत सुविधांवरील खर्च, बांधकाम आणि उत्पादन क्षेत्रातील वाढ यामुळे ही मागणी टिकून आहे. या मागणीमुळे भारत FY2025-26 मध्ये फिनिश्ड स्टीलचा निव्वळ निर्यातदार (Net Exporter) बनला आहे, जिथे निर्यात आयातीपेक्षा 0.08 दशलक्ष टन (0.08 million tonnes) ने जास्त राहिली. देशाची स्टील उत्पादन क्षमता 220 दशलक्ष टन (220 million tonnes) प्रति वर्ष (PA) पर्यंत पोहोचली असून, 2030 पर्यंत 300 MTPA पर्यंत पोहोचण्याचे लक्ष्य आहे.
खर्चाचा डोंगर आणि किमतीतील चढ-उतार
विक्रमी उत्पादनानंतरही, कंपन्यांना नफ्यावर (Margins) मोठा दबाव जाणवत आहे. लोह खनिजाच्या (Iron Ore) किमतीत एप्रिलमध्ये चढ-उतार दिसून आले. तर कोकिंग कोलच्या (Coking Coal) किमतीत मात्र मार्चच्या मध्यापासून 6% ते 8.7% पर्यंत वाढ झाली आहे. देशांतर्गत हॉट-रोल्ड कॉइल (HRC) च्या किमतीत एप्रिलमध्ये 3% वाढ झाली असली तरी, त्यानंतर एप्रिल अखेरीस किमतीत घसरण झाल्याचेही काही अहवाल सूचित करतात. कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमती आणि किमतीतील अस्थिरता यामुळे उत्पादकांच्या नफ्यावर परिणाम होत आहे.
जागतिक तणावाचे पडसाद
अमेरिका, इराण आणि इस्रायलमधील संघर्षामुळे जागतिक शिपिंग मार्गांमध्ये मोठा व्यत्यय आला आहे. यामुळे फ्रेट रेट्स (Freight Rates) आणि विमा खर्चात वाढ झाली आहे, विशेषतः मध्य पूर्वेकडे जाणाऱ्या मालासाठी. याचा परिणाम कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यावर आणि उत्पादन खर्चावरही झाला आहे. ऊर्जा खर्च वाढला असून वस्तूंच्या बाजारात अस्थिरता आहे.
धोके आणि आव्हाने
- नफ्यावर गदा: कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमती आणि स्टीलच्या किमतीतील अस्थिरता यामुळे नफा कमी होण्याचा धोका आहे.
- चीनचा प्रभाव: चीनच्या प्रचंड स्टील उत्पादन क्षमतेमुळे जागतिक किमतींवर दबाव राहतो.
- आयातीवरील अवलंबित्व: कोकिंग कोलसारख्या आवश्यक कच्च्या मालासाठी भारताचे आयातीवरील अवलंबित्व हे एक मोठे आव्हान आहे.
- क्षमता विरुद्ध मागणी: स्टील उत्पादन क्षमता वेगाने वाढत आहे, परंतु मागणी वाढीचा वेग कमी राहिल्यास अतिरिक्त पुरवठ्याचा धोका आहे.
पुढील दिशा काय?
विश्लेषकांच्या मते, कच्च्या मालाच्या किमतीतील स्थिरता आणि आगामी काळात बांधकाम क्षेत्राकडून (Pre-monsoon construction) मागणी वाढण्याची अपेक्षा यामुळे देशांतर्गत स्टील किमतींना तात्पुरता आधार मिळेल. वर्ल्ड स्टील असोसिएशनने 2026 साठी जागतिक मागणीत केवळ 0.3% वाढीचा अंदाज वर्तवला आहे, तर 2027 मध्ये सुधारणा अपेक्षित आहे. Centrum नुसार, भारत CY26 मध्ये 7.4% वाढीसह एक प्रमुख सकारात्मक क्षेत्र म्हणून उदयास येईल. टाटा स्टील (Tata Steel) आणि जेएसडब्ल्यू स्टील (JSW Steel) सारख्या कंपन्या क्षमता विस्तार आणि व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत, तर सेल (SAIL) आपले ताळेबंद सुधारण्यावर भर देत आहे. या क्षेत्राचे भविष्य देशांतर्गत मागणीची ताकद आणि जागतिक अनिश्चिततांवर मात करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.