Whalesbook
भारताला संरक्षण क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले गेले आहे. तामिळनाडूमध्ये उभारल्या जाणाऱ्या या नवीन रडार उत्पादन सुविधेतून देशाची पाळत ठेवण्याची आणि धोके ओळखण्याची क्षमता वाढणार आहे. इस्रायल एरोस्पेस इंडस्ट्रीज (IAI) सोबतच्या या भागीदारीमुळे अत्याधुनिक रडार प्रणाली भारतात येणार असून, देशांतर्गत संरक्षण तंत्रज्ञान विकसित करण्याच्या 'मेक इन इंडिया' ध्येयाला मोठी मदत होणार आहे. यातून केवळ भारतीय सैन्यच नाही, तर निर्यात बाजारपेठेतही भारत सक्रिय होण्याची शक्यता आहे.
भारत सरकार संरक्षण उत्पादनात स्वदेशी कंपन्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी मोठ्या योजना आखत आहे. २०२७ पर्यंत शस्त्रास्त्रांमध्ये ७०% स्वयंपूर्णतेचे ध्येय ठेवण्यात आले आहे, तर २०२९ पर्यंत देशांतर्गत संरक्षण उत्पादन उद्योग ₹३ लाख कोटींपर्यंत पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट आहे. भारतीय एरोस्पेस आणि संरक्षण बाजारपेठ, जी २०२४ मध्ये $२७.१ अब्ज डॉलर होती, ती २०२३ पर्यंत $५४.४ अब्ज डॉलरपर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे. IAI ची ELTA Systems, जी 'ग्रीन पाईन' आणि 'MMR' सारख्या प्रणालींसाठी ओळखली जाते, त्यांच्यासोबतची ही भागीदारी या ध्येयांना साध्य करण्यासाठी महत्त्वाची ठरेल. तामिळनाडूमध्ये उभारल्या जात असलेल्या संरक्षण औद्योगिक कॉरिडॉरमुळे (Defense Industrial Corridors) गुंतवणुकीला चालना मिळेल.
या संयुक्त उपक्रमाचे नाव 'ELTX Systems Private Limited' असे ठेवण्यात आले आहे. ही कंपनी अत्याधुनिक रडार प्रणालींचे उत्पादन, एकत्रीकरण आणि चाचणीसाठी एक प्रमुख केंद्र बनेल. IAI चा भाग असलेली ELTA Systems, हवेतून आणि जमिनीवरून वापरल्या जाणाऱ्या विविध रडार प्रणाली विकसित करते. इस्रायलच्या 'आयर्न डोम' (Iron Dome) आणि 'डेव्हिड्स स्लिंग' (David's Sling) सारख्या प्रणालींमध्ये वापरले जाणारे 'मल्टी-मिशन रडार' (MMR) देखील त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये आहे. या नवीन युनिटमुळे इस्रायलचे उच्च-तंत्रज्ञान भारतात येईल, ज्यामुळे भारताची स्वतःच्या संरक्षण प्रणाली विकसित करण्याची क्षमता मोठ्या प्रमाणात सुधारेल. जागतिक रडार बाजारपेठ, जी २०२४ मध्ये $४० अब्ज डॉलरहून अधिक आहे, ती २०२३ पर्यंत $७० अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.
मात्र, या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासोबतच DCX Systems साठी काही गंभीर आर्थिक आव्हाने उभी आहेत. या रडार युनिटचे बांधकाम २०२७ च्या एप्रिलपर्यंत पूर्ण होण्याची शक्यता आहे, याचा अर्थ प्रत्यक्षात उत्पादन सुरू होण्यास २०२७ च्या उत्तरार्धापर्यंत किंवा त्यानंतरचा काळ लागू शकतो. ही दीर्घ मुदत DCX Systems च्या सद्यस्थितीशी विसंगत आहे. कंपनीचे मार्केट कॅपिटल सुमारे ₹२,२५० कोटी आहे, परंतु तिची नफाक्षमता (Profitability) कमी आहे, अंदाजे ३-४% रिटर्न ऑन इक्विटी (ROE) आहे. कंपनीचा P/E रेशो ६४x ते १७०x पर्यंत आहे, जो दर्शवतो की कंपनीचे मूल्यांकन (Valuation) जास्त असू शकते. मागील वर्षाच्या तुलनेत DCX Systems चा नफा घटला आहे आणि महसुलाची वाढ मंदावली आहे, जी उद्योगातील स्पर्धकांच्या तुलनेत कमी आहे. कंपनीवर ₹७१२ कोटी इतकी आकस्मिक देयता (Contingent Liabilities) आहे आणि गेल्या तीन वर्षांत प्रमोटर्सचा हिस्सा कमी झाला आहे. जरी कंपनीवर कर्ज (Debt) कमी असले तरी, तिचे ऑपरेटिंग मार्जिन (Operating Margins) साधारण ६-७% आहे. गेल्या वर्षभरात DCX Systems च्या शेअर्सची कामगिरी बाजारातील इतर कंपन्यांच्या तुलनेत आणि संरक्षण क्षेत्राच्या तुलनेतही कमजोर राहिली आहे.
काही विश्लेषक (Analysts) या शेअरबद्दल आशावादी असले आणि भविष्यात वाढीची शक्यता पाहत असले तरी, कंपनीची आर्थिक स्थिती आणि अंमलबजावणीतील आव्हाने लक्षात घेता इतर जण सावधगिरी बाळगत आहेत. संरक्षण क्षेत्राच्या वाढीच्या शक्यता आणि DCX Systems च्या विशिष्ट कामगिरीतील समस्या यांच्यातील तणाव यातून स्पष्ट होतो. नवीन रडार सुविधेचे यश केवळ तंत्रज्ञान हस्तांतरणावरच नव्हे, तर DCX Systems ची आर्थिक व्यवस्थापन क्षमता, कार्यक्षमतेत वाढ आणि जागतिक संरक्षण उत्पादन बाजारपेठेत स्पर्धा करण्याच्या क्षमतेवरही अवलंबून असेल. भारताला संरक्षण तंत्रज्ञान निर्यातदार बनवण्याची महत्त्वाकांक्षा अशा मूलभूत संयुक्त उपक्रमांवर अवलंबून आहे, जे कठीण पण महत्त्वपूर्ण परीक्षा आहेत.