Whalesbook
संरक्षण निर्यातीला नवी दिशा
व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष To Lam यांच्या नवी दिल्लीतील भेटीदरम्यान BrahMos सुपरसॉनिक क्रूझ मिसाईलच्या संभाव्य ₹600 कोटींच्या (ट्रेनिंग आणि सपोर्टसह) विक्रीसाठी चर्चा सुरू आहे. हा करार भारताला जागतिक संरक्षण निर्यात बाजारपेठेत एक मजबूत खेळाडू म्हणून स्थापित करेल. 'मेक इन इंडिया' आणि 'आत्मनिर्भर भारत' यांसारख्या महत्त्वाकांक्षी योजनांना यामुळे मोठी चालना मिळेल. केवळ व्यावसायिकच नव्हे, तर इंडो-पॅसिफिक (Indo-Pacific) क्षेत्रातील वाढत्या भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारताची भूमिका अधिक दृढ करणारा हा एक धोरणात्मक करार ठरू शकतो.
भारतीय संरक्षण निर्यातीत मोठी वाढ
व्हिएतनामसोबतचा हा संभाव्य करार भारताच्या संरक्षण निर्यात धोरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारताची संरक्षण निर्यात ₹4 अब्ज USD च्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचली आहे, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत 62.7% ने वाढली आहे. 80 हून अधिक देशांमध्ये भारताने संरक्षण सामग्रीची निर्यात केली आहे. भारत आणि रशिया यांच्या संयुक्त उपक्रमातून तयार झालेली BrahMos मिसाईल या निर्यात वाढीतील एक प्रमुख उत्पादन ठरत आहे. फिलीपिन्ससोबत झालेल्या ₹375 दशलक्ष USD च्या कराराव्यतिरिक्त, इंडोनेशियासोबतही असा करार झाला आहे. व्हिएतनामसोबतची प्रस्तावित डील, भारताच्या प्रगत संरक्षण उत्पादनातील क्षमतांना अधोरेखित करते. BrahMos Aerospace ने FY25-26 मध्ये ₹548.24 दशलक्ष USD चा विक्रमी महसूल नोंदवला, ज्यात निर्यात ऑर्डरचा वाटा ₹420 दशलक्ष USD होता.
इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील धोरणात्मक महत्त्व
इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात, विशेषतः चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर, स्थिरता आणि शक्ती संतुलन राखण्यासाठी भारत व्हिएतनामला एक महत्त्वाचा भागीदार मानतो. BrahMos डील हे या वाढत्या वर्चस्वाला थेट प्रत्युत्तर आहे. यामुळे व्हिएतनामची संरक्षण क्षमता वाढेल, विशेषतः सागरी सुरक्षा आणि किनारी संरक्षणात. रशिया व्यतिरिक्त संरक्षण भागीदारांमध्ये विविधता आणण्याची व्हिएतनामची योजना आणि दक्षिण चीन समुद्रातील सागरी विवादांमुळे सैन्याला आधुनिक बनवण्याची त्यांची गरज, या पार्श्वभूमीवर हा करार महत्त्वाचा ठरतो.
आव्हाने आणि जोखीम
या सर्व सकारात्मक घडामोडींनंतरही काही धोके कायम आहेत. BrahMos मिसाईल जरी भारतीय नवोपक्रमाचे प्रतीक असले तरी, त्यात रशियाचे तंत्रज्ञान वापरले गेले आहे. रशियावरील आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे भविष्यातील सौद्यांवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तसेच, भारताची संरक्षण निर्यात वाढली असली तरी, ती अजूनही मोठ्या सत्तांनी व्यापलेल्या जागतिक शस्त्रास्त्र बाजाराचा एक छोटासा भाग आहे. व्हिएतनाम, जो पारंपारिकपणे रशियाकडून शस्त्रे खरेदी करतो, आता खर्चात कपात आणि नवीन तंत्रज्ञानाच्या शोधात आहे. तथापि, BrahMos सारख्या प्रगत प्रणालींमध्ये मोठी गुंतवणूक करावी लागते. इतर देशांकडूनही प्रगत मिसाईल प्रणाली उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे किंमत, तांत्रिक प्रगती आणि दीर्घकालीन पाठिंबा यांसारखे घटक निर्णायक ठरतील.
भारताची संरक्षण निर्यात उद्दिष्ट्ये
भारतीय सरकारने 2029-30 पर्यंत ₹34.7 अब्ज USD च्या संरक्षण उत्पादनाचे आणि ₹5.3 अब्ज USD च्या निर्यातीचे महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य ठेवले आहे. वाढती निर्यात आणि देशांतर्गत उत्पादन वाढल्यामुळे भारतीय खाजगी संरक्षण कंपन्यांसाठी नफ्यात मोठी वाढ अपेक्षित आहे. संरक्षण बजेटमधील वाढ आणि देशांतर्गत उत्पादनाला तसेच निर्यातीला सरकारी पाठिंबा, हे सर्व भारताला जागतिक संरक्षण पुरवठादार बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे दर्शवते. व्हिएतनामसोबतचा हा संभाव्य BrahMos करार भारताच्या जागतिक सुरक्षा व्यवस्थेतील भूमिकेला अधिक मजबूत करतो.