फिरोजाबाद ग्लास हबवर संकट! इंधन टंचाईमुळे उत्पादन अर्धे, कंपन्या हैराण

इंधन संकट आणि उत्पादन कपात

फिरोजाबाद, जे एक महत्त्वाचे काच उत्पादन केंद्र म्हणून ओळखले जाते, ते सध्या अनेक कारणांमुळे दबावाखाली आहे. ऊर्जेचा मुख्य स्रोत असलेल्या नैसर्गिक वायूचा पुरवठा विस्कळीत झाला आहे. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tensions) द्रवरूप नैसर्गिक वायू (LNG) आणि द्रवरूप पेट्रोलियम वायू (LPG) यांचा पुरवठा जागतिक स्तरावर कमी झाला आहे. याचा थेट परिणाम भारतीय उद्योगांवर झाला असून, औद्योगिक वापरासाठी मिळणाऱ्या वायूच्या वाटपात कपात करण्यात आली आहे.

सरकारी नियमांचा फटका

यावर तोडगा म्हणून, सरकारने 'अत्यावश्यक वस्तू कायदा, १९५५' (Essential Commodities Act, 1955) अंतर्गत वायूच्या वापरावर मर्यादा घातली आहे. कंपन्यांना त्यांच्या मागील सहा महिन्यांच्या सरासरी वापराच्या केवळ 80% पर्यंतच वायू वापरण्याची परवानगी आहे. या कडक नियमांमुळे फिरोजाबादमधील सुमारे 20-25 काच कारखान्यांना आपले उत्पादन पूर्णपणे थांबवावे लागले आहे.

पर्यायी इंधनांवर बंदी आणि वाढता खर्च

फिरोजाबादमधील काच उद्योगाची जगावरील अवलंबित्व देखील स्पष्ट झाली आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे ऊर्जेच्या किंमती वाढण्याची शक्यता आहे. वर्ल्ड बँकने (World Bank) केलेल्या अंदाजानुसार, ब्रेंट क्रूडचा (Brent Crude) भाव सरासरी $86 प्रति बॅरल राहू शकतो. या जागतिक दबाव असताना, फिरोजाबादला स्थानिक आव्हानांनाही सामोरे जावे लागत आहे. ताज ट्रॅपेझियम झोन (Taj Trapezium Zone) च्या प्रदूषण नियंत्रण नियमांमुळे कोळसा (Coal) किंवा कोक (Coke) सारख्या प्रदूषक इंधनांचा वापर करण्यास बंदी आहे. यामुळे १९९६ पासून कंपन्यांना केवळ नैसर्गिक वायूवर अवलंबून राहावे लागले आहे. इतर प्रतिस्पर्धी कंपन्यांप्रमाणे इंधन बदलून खर्च वाचवण्याचा पर्याय येथे उपलब्ध नाही.

निर्यात बाजारातील आव्हाने आणि इतर कंपन्यांची स्थिती

यापूर्वी अमेरिकेने लादलेल्या करांमुळे (US Tariffs) फिरोजाबादच्या निर्यातीवर आधीच परिणाम झाला होता. नुकत्याच झालेल्या व्यापार करारामुळे जरी करांमध्ये कपात झाली असली, तरी पूर्वीच्या 50% पर्यंतच्या करांच्या धक्क्याने खरेदीदारांचा विश्वास आणि ऑर्डर व्हॉल्यूमवर नकारात्मक परिणाम झाला आहे. त्यामुळे, सध्याच्या पुरवठा-साखळीतील संकटाचा फटका अधिक तीव्रतेने बसत आहे.

याउलट, शेअर बाजारात सूचीबद्ध असलेल्या La Opala RG Ltd आणि Borosil Ltd सारख्या कंपन्या अधिक लवचिक दिसत आहेत. La Opala RG चे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे ₹2,001.30 कोटी आहे आणि P/E गुणोत्तर (P/E Ratio) सुमारे 19.16 आहे. तर Borosil Ltd चे मार्केट कॅप ₹3,004 कोटी आणि P/E गुणोत्तर सुमारे 38.4 आहे. या कंपन्या जरी वाढत्या ऊर्जा खर्चाला सामोरे जात असल्या तरी, त्यांच्या विविध उत्पादन श्रेणी आणि पुरवठा करारांमुळे फिरोजाबादमधील कंपन्यांवरील परिणाम कमी आहे.

ऑपरेशनल धोके आणि आर्थिक ताण

काचेच्या भट्ट्या 1,500°C तापमानावर चालतात. अशा भट्ट्या बंद पडल्यास (Downtime) मोठे नुकसान होऊ शकते. भट्ट्या पुन्हा सुरू करण्यासाठी ₹50 कोटी ते ₹200 कोटी पर्यंतचा खर्च येऊ शकतो आणि अनेक महिने उत्पादन ठप्प होऊ शकते. मालवाहतूक खर्च (Freight rates) जवळपास दुप्पट झाला आहे, कच्च्या तेलाशी संबंधित उत्पादन खर्च वाढला आहे, आणि पॅकेजिंगच्या किंमतीत 20-30% वाढ झाली आहे. यामुळे कंपन्यांच्या मार्जिनवर प्रचंड दबाव येत आहे.

भविष्यातील अनिश्चितता

फिरोजाबादच्या काच उद्योगाचे भविष्य अनिश्चित आहे. पश्चिम आशियातील तणाव कमी होणे आणि जागतिक ऊर्जा बाजार स्थिर होणे यावर उद्योगाचे भवितव्य अवलंबून आहे. वर्ल्ड बँकच्या अंदाजानुसार, ऊर्जा किंमतींमध्ये अस्थिरता कायम राहील, ज्यामुळे आयात केलेल्या वायूवर अवलंबून असलेल्या या क्षेत्रासाठी सतत धोका राहील. कंपन्यांना अधिक लवचिक नियम किंवा पर्यायी इंधनाचा वापर करण्याची संधी न मिळाल्यास, त्यांना दीर्घकाळ उत्पादन मर्यादा आणि संभाव्य एकत्रीकरणाला (Consolidation) सामोरे जावे लागू शकते.