Coal India Ltd (CIL) ने कोळसा खाणींवरील अवलंबित्व कमी करत आता रासायनिक उत्पादन आणि पॉवर सेक्टरमध्ये मोठी झेप घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. कंपनीने मंजूर केलेल्या या दोन मोठ्या गुंतवणुकी ₹3,189.54 कोटी आणि ₹3,132.96 कोटी आहेत. हे निर्णय कंपनीच्या भविष्यातील वाढीसाठी आणि देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी महत्त्वाचे मानले जात आहेत. मात्र, या मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीवर बाजाराने सावध पवित्रा घेतल्याचे दिसते.
रासायनिक उत्पादन आणि ऊर्जा निर्मितीतील मोठी झेप
CIL आपल्या उपकंपनी भारत कोल गॅसिफिकेशन अँड केमिकल्स लिमिटेड (BCGCL) मध्ये ₹3,189.54 कोटी इक्विटी म्हणून गुंतवणार आहे. या रकमेचा उपयोग 0.66 MTPA अमोनियम नायट्रेट प्रकल्पासाठी केला जाईल. हा प्रकल्प कंपनीच्या स्फोटकांच्या (explosives) गरजा पूर्ण करेल आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करेल. BCGCL ची स्थापना मे 2024 मध्ये झाली असून, हा प्रकल्प पूर्ण होण्यासाठी 48 महिने लागतील. यात CIL चा 51% वाटा असेल, तर BHEL चा 49% वाटा असेल.
त्याचबरोबर, CIL ने दामोदर व्हॅली कॉर्पोरेशन (DVC) सोबत ₹3,132.96 कोटी च्या इक्विटी गुंतवणुकीसह 50:50 टक्के मालकीचे पॉवर जॉइंट व्हेंचर (JV) स्थापन करण्यासही तत्त्वतः मान्यता दिली आहे. या JV चा एकूण प्रकल्प खर्च ₹20,886.40 कोटी असून, तो 70:30 च्या कर्ज-इक्विटी (debt-to-equity) गुणोत्तरावर आधारित असेल. या JV द्वारे थर्मल आणि रिन्यूएबल पॉवर प्रोजेक्ट्स, तसेच एनर्जी स्टोरेज सोल्युशन्सवर लक्ष केंद्रित केले जाईल.
बाजाराची संथ प्रतिक्रिया
दरम्यान, 4 फेब्रुवारी 2026 रोजी Coal India चे शेअर्स BSE वर ₹434.70 वर बंद झाले. शेअरमध्ये 1.03% ची किरकोळ वाढ झाली. ही संथ तेजी सूचित करते की, बाजारात या मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीबद्दल सावधगिरीचे वातावरण आहे. गुंतवणूकदार या नवीन प्रकल्पांच्या अंमलबजावणी आणि त्यांच्याकडून मिळणाऱ्या परताव्यावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
भविष्यातील मार्ग आणि विश्लेषकांचे मत
सध्या Coal India चे मार्केट कॅपिटलायझेशन अंदाजे ₹1.29 ट्रिलियन आहे आणि P/E रेशो सुमारे 16.5x आहे. ही एक राज्य-मालकीची कमोडिटी उत्पादक कंपनी म्हणून वाजवी श्रेणीत आहे. मात्र, या विविधीकरण (diversification) प्रयत्नांमधून चांगले परतावे मिळवण्यासाठी कंपनीला उत्तम अंमलबजावणी करावी लागेल. इतर प्रतिस्पर्धी जसे की NTPC आणि Tata Power रिन्यूएबल एनर्जीमध्ये वेगाने विस्तार करत आहेत. CIL चा या क्षेत्रात प्रवेश हा या ट्रेंडला प्रतिसाद आहे. अमोनियम नायट्रेट प्रकल्प कंपनीची स्वतःची गरज भागवून स्थिर मार्जिन देऊ शकतो. DVC सोबतच्या JV द्वारे वाढत्या ऊर्जा मागणीचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न आहे, परंतु मोठ्या कर्जामुळे दोन्ही भागीदारांकडून स्थिर कार्याची अपेक्षा आहे.
यापूर्वीही, CIL ने मोठ्या भांडवली खर्चाची घोषणा केल्यानंतर शेअरमध्ये काही काळासाठी अस्थिरता दिसून आली आहे. उदाहरणार्थ, 2024 च्या सुरुवातीला सौर प्रकल्पांकडे (solar projects) वळल्याने शेअरमध्ये तात्पुरती वाढ झाली होती, पण नंतर स्थिरता आली. सध्या विश्लेषकांची मते विभागलेली आहेत. काही जण या नवीन महसूल स्त्रोतांमुळे दीर्घकालीन मूल्यनिर्मितीची अपेक्षा करत आहेत, तर काही जण या क्षेत्रांमधील भांडवल-केंद्रित स्वरूप आणि अंमलबजावणीतील जोखीम यावर चिंता व्यक्त करत आहेत. वाढती ऊर्जा सुरक्षा आणि आयात पर्यायी धोरणे CIL च्या गुंतवणुकीसाठी सकारात्मक पार्श्वभूमी निर्माण करतात. तथापि, या उपक्रमांचे यश CIL च्या या जटिल प्रकल्पांच्या व्यवस्थापनावर आणि भांडवली गुंतवणुकीला योग्य परतावा मिळवण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.