सिमेंट सेक्टरमध्ये व्हॉल्यूमची झेप, पण इंधन खर्चाने नफ्यावर गदा!

व्हॉल्यूम वाढला, पण नफ्याचं गणित बिघडलं!

भारतातील सिमेंट क्षेत्राला तिसऱ्या तिमाहीत व्हॉल्यूममध्ये मोठी वाढ (Volume Rebound) दिसून आली. पावसाळ्यानंतरच्या बांधकाम क्षेत्रातील सुधारणा आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रकल्पांना मिळालेली गती यामुळे ही वाढ शक्य झाली. मात्र, डोक्यावर भिरभिरणाऱ्या वाढत्या ऊर्जा खर्चामुळे (Energy Costs) आणि किमतीत झालेल्या क्रमिक घसरणीमुळे (Sequential Realisations Dips) कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profitability) मोठा दबाव येत आहे. तरीही, किमती सुधारण्याचे संकेत मिळत असल्याने बाजारात कंपन्यांच्या व्हॅल्युएशनमध्ये (Valuations) फरक दिसून येत आहे.

या तिमाहीत अनेक कंपन्यांनी दमदार कामगिरी केली. JK Cement आणि Star Cement सारख्या कंपन्यांनी नवीन उत्पादन क्षमतांमुळे अनुक्रमे 21% आणि 22% व्हॉल्यूम वाढ नोंदवली. मार्केट लीडर UltraTech Cement नेही 15% व्हॉल्यूम वाढ दर्शवली, ज्यामध्ये अधिग्रहणांचा (Acquisitions)ही वाटा आहे. मात्र, मार्केट शेअर टिकवण्यासाठी किमतींवर पाणी सोडावे लागल्याने आणि ऊर्जा खर्चात मोठी वाढ झाल्याने, EBITDA प्रति टन (EBITDA per tonne) 20% ने वाढला. हा वाढलेला खर्च ऑपरेशनल एफिशियन्सीमुळे (Operational Efficiencies) आला, किमतींच्या वाढीमुळे नाही.

किमतीत सुधारणा, पण खर्चाचं वादळ!

जानेवारी 2026 मध्ये, देशभरातील सिमेंटच्या सरासरी किमतीत मागील महिन्याच्या तुलनेत 1.5-2% ची वाढ झाली. यामुळे बऱ्याच काळापासून किमतीतील स्थिरतेला तडा गेला. विशेषतः नॉन-ट्रेड सेगमेंटमध्ये ₹15-20 प्रति बॅगने किमती वाढल्या आहेत. कंपन्या फेब्रुवारीमध्ये आणखी ₹10-15 प्रति बॅगने किमती वाढवण्याच्या तयारीत आहेत, कारण बांधकाम क्षेत्रातील तेजीचा काळ जवळ येत आहे. पण, आंतरराष्ट्रीय बाजारात पेट-कोकच्या (Pet-coke) किमती $100-105 प्रति टन वरून $121 प्रति टन पर्यंत वाढल्या आहेत, ज्यामुळे कंपन्यांसमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. इंधन मिश्रण (Fuel Mix) बदलून आणि ऑपरेशनल एफिशियन्सी वाढवून खर्च कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे, पण वाढत्या किमतींचा हा दबाव किती काळ टिकेल हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. JK Lakshmi Cement सारख्या कंपन्यांच्या व्हॉल्यूममध्ये 6% ची घटही दिसून आली आहे, जी कंपन्यांमधील कामगिरीतील तफावत दर्शवते.

स्पर्धेतील चित्र आणि संधी

या क्षेत्रात कंपन्या वेगवेगळ्या स्ट्रॅटेजी (Strategies) वापरत आहेत. UltraTech Cement आपल्या मोठ्या स्केल (Scale) आणि कमी खर्चामुळे मार्केटमध्ये टिकून आहे. दुसरीकडे, Nuvoco Vistas एका दमदार टर्नअराउंड (Turnaround) कथेवर काम करत आहे. Q3 FY26 मध्ये कंपनीने ₹49.1 कोटींचा नेट प्रॉफिट नोंदवला, जो मागील वर्षीच्या ₹61.4 कोटींच्या नुकसानापेक्षा खूपच चांगला आहे. EBITDA मध्ये 50% वाढ होऊन तो ₹386 कोटींवर पोहोचला आहे. FY27 पर्यंत 35 MTPA उत्पादन क्षमतेचे लक्ष्य आणि ₹3,500-4,000 कोटी कर्ज कमी करण्याची योजना यामुळे Nuvoco Vistas आकर्षक वाटत आहे, ज्याचा FY26E EV/EBITDA सुमारे 8.7x आहे. याउलट, JK Cement चे मार्केट कॅप ₹450 अब्ज आणि P/E 28x आहे, तर JK Lakshmi Cement चे मार्केट कॅप ₹80 अब्ज आणि P/E 25x आहे.

नफ्यावरील दबाव आणि व्हॅल्युएशनचे धोके

व्हॉल्यूम वाढ आणि किमतीतील सुधारणा या सकारात्मक गोष्टी असल्या तरी, काही मोठे धोके आहेत. ऊर्जा आणि कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमतींमुळे नफ्यावर सतत दबाव येत आहे. पेट-कोकसारख्या वस्तूंच्या किमती वाढल्या आहेत. कंपन्यांना हे वाढलेले खर्च ग्राहकांवर पूर्णपणे लादण्यात अडचणी येत आहेत. UltraTech Cement सारख्या मोठ्या कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन त्यांच्या ऐतिहासिक सरासरीपेक्षा 20-25% जास्त आहे, ज्यामुळे नजीकच्या काळात मोठ्या तेजीची शक्यता कमी आहे. Nuvoco Vistas ची वाढ चांगली असली तरी, मोठ्या विस्तार योजनेत अंमलबजावणीचे धोके (Execution Risks) आणि कर्जावरील अवलंबित्व आहे. JK Lakshmi Cement च्या घटत्या व्हॉल्यूममुळे बाजारातील स्पर्धेत टिकून राहणे हे मोठे आव्हान आहे. यासोबतच, मागणीतील चढ-उतार, नियामक बदल आणि किमतीची युद्धे (Price Wars) यांसारखे धोकेही आहेत.

इन्फ्रास्ट्रक्चरमुळे भविष्याला दिशा

एकंदरीत, भारतीय सिमेंट क्षेत्राचे भविष्य उज्ज्वल दिसत आहे. उद्योगातील कंपन्या FY26 मध्ये 5% व्हॉल्यूम वाढ आणि FY27 मध्ये चांगली वाढ अपेक्षित करत आहेत. अर्थसंकल्पात (Union Budget) इन्फ्रास्ट्रक्चर कॅपिटल एक्सपेंडिचरमध्ये (Infrastructure Capital Expenditure) 12% ची वाढ प्रस्तावित आहे, जी या क्षेत्रासाठी खूपच सकारात्मक आहे. घरांच्या वाढत्या मागणीमुळे (Housing Demand) व्हॉल्यूम वाढीला आणखी जोर मिळेल. विश्लेषकांच्या मते, मोठ्या कंपन्यांना त्यांच्या स्केलमुळे फायदा होत राहील, पण Nuvoco Vistas सारख्या कंपन्या, ज्या ऑपरेशनल एफिशियन्सी आणि विकासावर लक्ष केंद्रित करत आहेत, त्या जास्त मूल्यनिर्मिती करू शकतील. खर्च प्रभावीपणे व्यवस्थापित करणे आणि व्हॉल्यूम वाढीचे रूपांतर नफ्यात करणे, हे आगामी वर्षांमध्ये यशाचे मुख्य सूत्र ठरेल.