सन फार्माचा मोठा विजय! निर्यातीसाठी उत्पादनांवरही ट्रेडमार्कचा अधिकार, कोर्टाने दिला नवा नियम

कोर्टाचा ऐतिहासिक निकाल: औषध ब्रँड्सचे संरक्षण

सन फार्मास्युटिकल इंडस्ट्रीज लिमिटेड (Sun Pharma) साठी हा एक महत्त्वपूर्ण कायदेशीर विजय आहे. बॉम्बे हायकोर्टाने केनियन फर्म Zawadi Healthcare आणि त्यांच्या भारतीय उत्पादकांविरुद्ध 'PANTOZED' या ऍसिडिटीवरील औषधाच्या ब्रँडचे नाव सन फार्माच्या नोंदणीकृत 'PANTOCID' ट्रेडमार्कशी उच्चारणात साधर्म्य असल्याचे नमूद केले. जस्टिस शर्मिला देशमुख यांनी यावर भर दिला की, औषध क्षेत्रात चुकीच्या औषधांमुळे ग्राहकांना गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो, त्यामुळे ब्रँडिंगमध्ये स्पष्टता असणे अत्यंत आवश्यक आहे. सुमारे ₹4.06 लाख कोटी मार्केट व्हॅल्यू असलेल्या सन फार्मासारख्या कंपनीसाठी आपल्या बौद्धिक संपदेचे संरक्षण ही एक सततची गरज आहे.

निर्यातीसाठी उत्पादन म्हणजे ट्रेडमार्कचा 'वापर': नवा पायंडा

हायकोर्टाच्या निकालाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे, भारतातून निर्यातीसाठी तयार होणाऱ्या उत्पादनांवरही ट्रेडमार्क उल्लंघनाबाबत नवा आदर्श घातला आहे. Zawadi Healthcare ने असा दावा केला होता की त्यांची उत्पादने केवळ निर्यातीसाठी आहेत. मात्र, कोर्टाने स्पष्ट केले की, भारतातून निर्यातीच्या उद्देशाने उल्लंघन करणारे उत्पादन बनवणे हे भारतीय ट्रेडमार्क कायद्यांतर्गत 'वापर' मानले जाईल. जगभरात आपली औषधे विकणाऱ्या भारतीय फार्मा कंपन्यांसाठी हा निकाल अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण यामुळे त्यांना उत्पादने देशाबाहेर जाण्यापूर्वीच उल्लंघन करणाऱ्यांविरुद्ध कायदेशीर कारवाई करण्याचा अधिक अधिकार मिळेल. सन फार्माचा 'PANTOCID' ब्रँड 1998 मध्ये नोंदणीकृत झाला होता, जो Zawadi च्या परदेशी नोंदणीपेक्षा जुना आहे.

'पासिंग ऑफ' दावा फसला, पण ब्रँड संरक्षणाचा विजय कायम

सन फार्मा ट्रेडमार्क उल्लंघनाच्या लढाईत जिंकली असली तरी, त्यांचा 'पासिंग ऑफ' (passing off) चा दावा फेटाळण्यात आला. कोर्टाने नमूद केले की, 'PANTOZED' उत्पादने भारतात विकली जात असल्याचे किंवा Zawadi ने भारतात सन फार्माची प्रतिष्ठा खराब करण्याचा प्रयत्न केल्याचे पुरावे नाहीत. 'पासिंग ऑफ' दाव्यांसाठी भारतीय बाजारपेठेतील थेट परिणाम सिद्ध करणे आवश्यक असते, जे या प्रकरणात दिसून आले नाही. मात्र, नोंदणीकृत ट्रेडमार्कचे उल्लंघन, जे निर्यातीसाठी होत असूनही भारतात 'वापर' मानले जाईल, हा विजय सन फार्मासाठी महत्त्वाचा आहे.

सन फार्माची बाजारपेठ आणि आव्हाने

भारताचे फार्मास्युटिकल क्षेत्र मजबूत स्थितीत असून, FY2026 मध्ये 7-9% महसूल वाढीचा अंदाज आहे. सन फार्मा, जेनेरिक आणि स्पेशालिटी औषधांमध्ये अग्रेसर आहे. यापूर्वी रॅनबॅक्सी (Ranbaxy) अधिग्रहणातून कंपनीला $550 दशलक्ष (pantoprazole generics साठी) आणि $485 दशलक्ष (FDA filing issues साठी) चे सेटलमेंट मिळाले होते. विश्लेषकांचे मत साधारणपणे सकारात्मक असून, 13-15% अपसाइडची शक्यता वर्तवली जात आहे. तरीही, यूएस एफडीए (US FDA) सारख्या नियामक संस्थांचे लक्ष, उत्पादन गुणवत्ता आणि वाढती स्पर्धा ही सन फार्मासमोरील आव्हाने आहेत.