महाराष्ट्र FDA ने शाळांच्या ५० मीटर परिसरात हाय-शुगर, सॉल्ट आणि फॅट असलेले पदार्थ विकण्यास मनाई केली आहे. नवीन धोरणानुसार, विद्यार्थ्यांच्या पोषणात सुधारणा करण्यासाठी कॅन्टीनसाठी कठोर परवाना प्रक्रिया अनिवार्य केली आहे. सुरक्षा मानकांचे पालन न करणाऱ्या शाळांना संलग्नता गमवावी लागू शकते.
शाळांजवळ जंक फूडला रामराम!
महाराष्ट्र अन्न आणि औषध प्रशासन (FDA) ने विद्यार्थ्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी एक मोठे पाऊल उचलले आहे. आता शाळांच्या आवारात आणि त्यांच्या ५० मीटर परिसरातील हाय फॅट, शुगर आणि सॉल्ट (HFSS) असलेल्या पदार्थांची विक्री, जाहिरात किंवा मोफत वितरण करण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. या आदेशाचा परिणाम राज्यातील सुमारे २ कोटी विद्यार्थी असलेल्या सर्व सरकारी आणि खाजगी शाळांवर होणार आहे.
स्कूल कॅन्टीनसाठी नवीन परवाना नियम
या अन्न बंदी व्यतिरिक्त, FDA ने आता सर्व शाळांच्या कॅन्टीनसाठी परवाना (License) घेणे बंधनकारक केले आहे. शाळांना एकतर परवानाधारक विक्रेत्यांना (Licensed Vendors) नियुक्त करावे लागेल किंवा स्वतः कॅन्टीन चालवत असल्यास FDA कडून थेट परवाना घ्यावा लागेल. अन्न सुरक्षा नियमांनुसार (Food Safety and Standards Regulations of 2021) सर्व कॅन्टीन ऑपरेटर्सनी अन्न सुरक्षा मानकांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
अंमलबजावणी आणि तपासणी
FDA आयुक्त राजेश नार्वेकर मुंडे यांनी सांगितले आहे की, सुरुवातीला शाळा प्रशासनामध्ये जागरूकता निर्माण करण्यावर भर दिला जाईल, परंतु नंतर कठोर अंमलबजावणी केली जाईल. हे नियम पाळले जात आहेत की नाही हे तपासण्यासाठी, FDA वर्षातून किमान दोनदा प्रत्येक शाळेची तपासणी (Inspection) करणार आहे.
नियमांचे पालन न करणाऱ्या शाळांवर कारवाई केली जाईल. मुख्याध्यापकांना या निर्देशांचे पालन करण्याची जबाबदारी देण्यात आली आहे. पालन न झाल्यास, शाळांची संलग्नता (Affiliation) रद्द करण्याची शिफारस शिक्षण मंडळांना केली जाऊ शकते. ५० मीटरच्या परिसरात असलेल्या दुकानांवर आणि विक्रेत्यांवर देखील FDA थेट कारवाई करेल. यात एनर्जी ड्रिंक्स, आईस्क्रीम आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ यांचा समावेश असलेल्या HFSS वस्तूंना प्रतिबंध असेल.
अन्न आणि पेय विक्रेत्यांवर परिणाम
या धोरणामुळे शाळांच्या आवारात किंवा जवळ व्यवसाय करणाऱ्या कंपन्या आणि लहान व्यवसायांसाठी नवीन परिस्थिती निर्माण झाली आहे. HFSS श्रेणीतील उत्पादने बनवणाऱ्या किंवा वितरीत करणाऱ्या कंपन्यांचे मार्केट या झोनमध्ये कमी होऊ शकते. पॅकेज्ड फूड आणि क्विक-सर्व्हिस रेस्टॉरंट क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांनी या निर्बंधांचा मागणीवर कसा परिणाम होतो यावर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे, विशेषतः ज्या कंपन्या शाळांवर अवलंबून आहेत.