लग्नसराईचा जोर आणि औषधांची मागणी
भारतात लग्नसराईचा हंगाम जवळ येत असल्यामुळे, GLP-1 वजन कमी करणाऱ्या औषधांची मागणी प्रचंड वाढली आहे. 'लवकर फिट दिसण्यासाठी' Mounjaro आणि Wegovy सारखी इंजेक्शन्स 'प्री-वेडिंग पॅकेज' म्हणून विकली जात आहेत. डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, लग्न ठरलेल्या मुलींकडून (brides) या औषधांसाठी 20% पेक्षा जास्त चौकशी येत आहे. त्यामुळे या औषधांच्या पुरवठ्यावर ताण आला असून, नियामक (Regulators) देखील याच्या गैरवापराबद्दल चिंता व्यक्त करत आहेत. Eli Lilly आणि Novo Nordisk या कंपन्यांनी मात्र स्पष्ट केले आहे की ही औषधे डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आणि योग्य वैद्यकीय कारणांसाठीच वापरावीत.
Mounjaro ची मार्केटमध्ये सरशी, Wegovy मागे
भारतामध्ये Eli Lilly चे Mounjaro हे औषध लाँच झाल्यानंतर लगेचच सर्वाधिक विक्री होणारे ठरले. ऑक्टोबर 2025 पर्यंत Mounjaro च्या विक्रीने ₹100 कोटींचा टप्पा ओलांडला, जो इतर औषधांपेक्षा खूप जास्त आहे. अहवालानुसार, Mounjaro ची मागणी Wegovy च्या तुलनेत तब्बल 10 पट अधिक आहे. Novo Nordisk ने Wegovy च्या किमतीत मोठी कपात केली असली तरी, Mounjaro ची प्रभावी यंत्रणा (mechanism) त्याला बाजारात पुढे ठेवत आहे. जानेवारी 2026 पर्यंत Mounjaro ची वार्षिक विक्री ₹746 कोटी तर Wegovy ची फक्त ₹72 कोटी राहिली.
जेनेरिक औषधांची लाट आणि नियामकांचा कडक पवित्रा
मार्च 2026 मध्ये Semaglutide पेटंटची मुदत संपल्यानंतर, भारतीय औषध कंपन्या Ozempic आणि Wegovy च्या स्वस्त जेनेरिक (Generic) आवृत्त्या बाजारात आणणार आहेत. काही जेनेरिक औषधे आठवड्याला फक्त ₹325 पर्यंत स्वस्त मिळण्याची शक्यता आहे. यामुळे ही औषधे सामान्य लोकांसाठी अधिक परवडणारी होतील, पण त्यांच्या गैरवापराची चिंता वाढली आहे. भारत सरकारचा औषध नियामक (Drug Regulator) फार्मासिस्ट, क्लिनिक्स आणि वितरकांवर कडक नजर ठेवून आहे. औषधांचा चुकीचा प्रचार आणि गैरवापर थांबवण्यासाठी तपासणी वाढवण्यात आली आहे. डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय ही औषधे कॉस्मेटिक कारणांसाठी वापरू नयेत, असा इशारा देण्यात आला आहे.
कंपन्यांचे मूल्यांकन आणि भविष्यातील संधी
Eli Lilly चे मार्केट व्हॅल्युएशन सुमारे $900 अब्ज असून, त्याचा P/E रेशो 40-43 दरम्यान आहे, जो गुंतवणूकदारांचा वाढलेला विश्वास दर्शवतो. Novo Nordisk चे मार्केट व्हॅल्युएशन सुमारे $164 अब्ज आहे आणि त्याचा P/E रेशो सुमारे 10-11 आहे, जो काहीशी गुंतवणूकदारांमधील सावधगिरी सूचित करतो. तथापि, अलीकडील चाचण्यांमधील अडथळे आणि तीव्र स्पर्धेमुळे Novo Nordisk कडून असलेल्या अपेक्षा कमी झाल्या आहेत.
प्रमुख धोके आणि आव्हाने
या GLP-1 औषधांच्या वाढत्या मागणीमुळे, विशेषतः गैर-वैद्यकीय कारणांसाठी, अनेक धोके निर्माण झाले आहेत. नियामक गैरवापर थांबवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वापरल्यास गंभीर आरोग्य समस्यांचा इशारा देत आहेत. स्वस्त जेनेरिक औषधे बाजारात आल्यास किंमतीची स्पर्धा वाढेल आणि गुणवत्तेची चिंताही निर्माण होईल. Novo Nordisk ला Mounjaro आणि येणाऱ्या जेनेरिक औषधांकडून तीव्र स्पर्धेचा सामना करावा लागेल. Eli Lilly ला देखील बाजारात आपली मजबूत स्थिती टिकवून ठेवण्यासाठी आणि नियामक तपासणी टाळण्यासाठी प्रभावी रणनीती आखावी लागेल. जर या औषधांचा वापर केवळ कॉस्मेटिक कारणांसाठीच वाढला, तर त्यांची दीर्घकालीन उपयुक्तता कमी होऊ शकते, जोपर्यंत ते वैद्यकीय आणि नैतिक मर्यादेत राहून वापरले जात नाहीत.