वैज्ञानिक अभ्यासात एक मोठे यश मिळाले आहे. मृत्यूनंतरही मानवी डोळ्यांच्या रेटिनामधील पेशी **10 तास** प्रकाश-संवेदनशील ठेवण्यात संशोधकांना यश आले आहे. यामुळे डोळ्यांच्या आजारांवर संशोधन करणे सोपे होणार आहे.
वैद्यकीय क्षेत्रातील क्रांती!
वैज्ञानिक जगात एक मोठी उपलब्धी साधली गेली आहे. सेंटर फॉर जिनोमिक रेगुलेशनच्या (Centre for Genomic Regulation) नेतृत्वाखालील संशोधकांनी एक अशी पद्धत शोधून काढली आहे, ज्यामुळे मानवी डोळ्यांच्या रेटिनामधील पेशी मृत्यूनंतरही तब्बल 10 तास प्रकाश-संवेदनशील राहू शकतात. हे यश एका विशेष आर्टिफिशियल सर्क्युलेशन सिस्टीमच्या (Artificial Circulation System) मदतीने मिळवण्यात आले आहे. या प्रणालीमुळे दान केलेल्या डोळ्यांच्या टिश्यूला (Eye Tissue) आवश्यक ऑक्सिजन आणि पोषणद्रव्ये पुरवण्यात आली, ज्यामुळे नैसर्गिक रक्तप्रवाहाची नक्कल करत पेशींचे कार्य आणि रचना टिकवून ठेवण्यात मदत झाली.
डोळ्यांच्या आजारांवरील संशोधनाला गती
रेटिना हा डोळ्याचा तो महत्त्वाचा भाग आहे जो प्रकाशाला विद्युत संकेतांमध्ये रूपांतरित करतो. सामान्यतः, ऑक्सिजनचा पुरवठा खंडित झाल्यानंतर ही प्रक्रिया लवकर थांबते. यापूर्वीच्या अभ्यासांमध्ये, संशोधक मृत्यूनंतर केवळ 5 तासांपर्यंतच या पेशींना सक्रिय ठेवू शकले होते. मात्र, आता परफ्युजन तंत्रज्ञान (Perfusion Techniques) सुधारल्यामुळे, प्रायोगिक स्तरावर मानवी रेटिना टिश्यूची कार्यक्षमता 24 तासांपर्यंत वाढवता येते, असे सिद्ध झाले आहे.
यामुळे मानवांमध्ये डोळ्यांचे आजार कसे वाढतात याचा अभ्यास करण्यासाठी एक अधिक अचूक मार्ग उपलब्ध झाला आहे. सध्या संशोधक बऱ्याचदा प्राण्यांच्या मॉडेल्सवर (Animal Models) अवलंबून असतात, जे मानवी डोळ्यांच्या स्थितीचे अचूक प्रतिनिधित्व करत नाहीत. अशाप्रकारे कार्यरत असलेल्या मानवी रेटिना टिश्यूच्या उपलब्धतेमुळे एज-रिलेटेड मॅक्युलर डिजेनेरेशन (Age-related Macular Degeneration), डायबेटिक रेटिनोपॅथी (Diabetic Retinopathy) आणि अनुवांशिक रेटिनल डिसऑर्डर (Inherited Retinal Disorders) सारख्या आजारांवर उपचार करण्यासाठी औषधांची चाचणी अधिक प्रभावीपणे होऊ शकेल.
वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि भविष्यातील आव्हाने
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, या संशोधनाचा अर्थ दृष्टी परत मिळवणे असा नाही. कारण हे रेटिना जिवंत मेंदूशी जोडलेले नाहीत, त्यामुळे ते प्रतिमांवर प्रक्रिया करून दृष्टी निर्माण करू शकत नाहीत. तसेच, वैद्यकीय संशोधनासाठी हे एक मोठे यश असले तरी, प्रत्यारोपित रेटिनल टिश्यूला ऑप्टिक नर्व्हशी (Optic Nerve) यशस्वीपणे जोडणे यासारखी दीर्घकालीन आव्हाने अजूनही आहेत.