भारत Eli Lilly साठी जागतिक उत्पादन केंद्र
Eli Lilly आता भारताला केवळ एक मोठी बाजारपेठ म्हणून नाही, तर जागतिक स्तरावर औषधं तयार आणि पुरवठा करण्याचं एक महत्त्वाचं केंद्र म्हणून विकसित करत आहे. कंपनी 1 अब्ज डॉलर्स पेक्षा जास्त रक्कम कंत्राटी उत्पादन (Contract Manufacturing) सुविधांसाठी गुंतवणार आहे. हा एक मोठा बदल आहे, ज्याद्वारे भारतभरातील मजबूत कंत्राटी उत्पादन क्षेत्राचा फायदा घेऊन Mounjaro आणि Zepbound सारखी महत्त्वाची औषधं जगभरात निर्यात करण्याचा कंपनीचा मानस आहे. भारतात Mounjaro च्या व्यावसायिक यशाने हे शक्य झाले आहे, जे या प्रदेशात कंपनीचे सर्वाधिक विकले जाणारे औषध ठरले आहे. जगभरातील वाढत्या मागणीमुळे, अमेरिकेसह (US) युरोप आणि पोर्तो रिकोमध्येही उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी मोठी गुंतवणूक केली जात आहे, जेणेकरून पुरवठा साखळी अधिक लवचिक (flexible) राहील.
वजन कमी करण्याच्या औषधांमधील स्पर्धा: Eli Lilly ची आक्रमकता
वजन कमी करण्याच्या औषधांच्या (Obesity Treatments) बाजारपेठेत स्पर्धा प्रचंड वाढली आहे. Eli Lilly इथे आक्रमक भूमिका घेत आहे. दुसरीकडे, Novo Nordisk सारख्या कंपन्यांना किमतींचे आव्हान आणि काही विशिष्ट औषधांच्या पुरवठ्यातील अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. मात्र, Eli Lilly ची Mounjaro आणि Zepbound ही औषधं क्लिनिकल चाचण्यांमध्ये (Clinical Trials) चांगली प्रभावी ठरली आहेत. अंदाजानुसार, 2025-2026 पर्यंत Eli Lilly GLP-1 मार्केटमध्ये Novo Nordisk ला मागे टाकू शकते. यासाठी त्यांची क्लिनिकल आकडेवारी आणि सातत्यपूर्ण पुरवठा हे महत्त्वाचे घटक आहेत. Novo Nordisk च्या तुलनेत Eli Lilly ची वाढ अधिक वेगाने होत आहे. Eli Lilly लवकरच 'orforglipron' हे तोंडावाटे घेण्याचे वजन कमी करणारे औषध आणि 'retatrutide' या पुढच्या पिढीतील औषधांच्या चाचण्यांचे सकारात्मक निकालही सादर करण्याची शक्यता आहे. कंपनी 'donanemab' हे नवीन औषध भारतीय बाजारात आणण्याच्या तयारीत आहे.
धोरणात्मक विस्तार आणि P/E व्हॅल्युएशनचे समर्थन
Eli Lilly चे मार्केट व्हॅल्युएशन (Market Valuation) सध्या खूप मोठे आहे. कंपनीचा P/E रेशो सुमारे 45.3 आहे, जो Novo Nordisk च्या 13.7 पेक्षा खूप जास्त आहे. जागतिक पुरवठा साखळी सुरक्षित करणे आणि उत्पादन क्षमता वाढवणे यांसारख्या धोरणात्मक निर्णयामुळे हे व्हॅल्युएशन वाढत आहे. भारतातील ही गुंतवणूक अमेरिकेतील (US) आणि युरोपमधील सुविधांना पूरक ठरेल, ज्यामुळे कंपनीला जागतिक स्तरावर सुरक्षितता मिळेल. भारतातील वजन कमी करण्याच्या औषधांची बाजारपेठ दरवर्षी सरासरी 23.5% दराने वाढण्याची अपेक्षा आहे. Eli Lilly चे व्हॅल्युएशन उद्योगाच्या सरासरीपेक्षा जास्त असले, तरी तज्ज्ञांच्या मते या वाढीच्या आणि बाजारातील नेतृत्वाच्या (Market Leadership) दृष्टीने ही एक चांगली गुंतवणूक आहे.
धोके: अंमलबजावणीतील अडचणी आणि स्पर्धेचे दबाव
Eli Lilly च्या धोरणांमध्ये काही धोके (Risks) देखील आहेत. जागतिक स्तरावर उत्पादन क्षमता वाढवताना सुरळीत कामकाज होणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून पुरवठ्यात अडथळे येणार नाहीत. GLP-1 औषधांवरील वाढती नियामक तपासणी (Regulatory Scrutiny) आणि संभाव्य नियम बदलांमुळे बाजारात फरक पडू शकतो. तसेच, Novo Nordisk च्या semaglutide औषधांचे पेटंट भारतात लवकरच संपणार आहे, ज्यामुळे स्वस्त जेनेरिक औषधांची (Generics) स्पर्धा वाढू शकते. Eli Lilly ची औषधं अधिक प्रभावी असली, तरी किमतीचे आव्हान कायम राहील. कंपनीने केलेली मोठी गुंतवणूक फायद्याची ठरू शकते, परंतु त्यासाठी बाजारात सातत्याने चांगली कामगिरी करावी लागेल. विश्लेषकांचे मत 'Buy' असे आहे आणि शेअरमध्ये मोठी वाढ अपेक्षित आहे, पण जागतिक उत्पादन व्यवस्थापन आणि औषध उद्योगातील अनिश्चितता लक्षात घेता, सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.