बायोलॉजिक्स मार्केटमध्ये चीनची आघाडी, भारतात धोरणात्मक आव्हानं आणि तंत्रज्ञानाचा अभाव!

चीनच्या बायोलॉजिक्स क्षेत्राची झेप

बायोफार्मास्युटिकल्स (Biopharmaceuticals) क्षेत्रात चीनचा उदय आता एका वास्तवात बदलला आहे. प्रभावी सरकारी धोरणे आणि जलद नियामक (Regulatory) प्रक्रियांच्या बळावर, चीनने गेल्या सात वर्षांत वेगाने प्रगती केली आहे. 2023 पर्यंत, एकूण नवीन औषध (New Drug) मंजुरींमध्ये बायोलॉजिक्सचा वाटा 42% पर्यंत पोहोचला होता, जो 2015 मध्ये केवळ 9% होता. 2024 मध्ये चीनने 83 नवीन औषधांना मंजुरी दिली, जी अमेरिकेच्या 50 च्या तुलनेत खूप जास्त आहे. चीनने वेस्टर्न मार्केटशी औषध मंजुरीच्या वेळेतील (Approval Times) अंतरही कमी केले आहे. सरकारच्या या मजबूत पाठिंब्यामुळे आणि बाजारात जलद प्रवेशामुळे चिनी कंपन्यांना मोठा स्पर्धात्मक फायदा मिळाला आहे.

भारताची बायोलॉजिक्स क्षेत्रातील धडपड

भारतीय फार्मा कंपन्यांसाठी, जागतिक बायोलॉजिक्स मार्केट, ज्याची किंमत 2034 पर्यंत $232 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, ते जनरिक्स (Generics) मार्केटपेक्षा अधिक आव्हानात्मक ठरत आहे. जनरिक्ससाठी जिथे कमी खर्च आणि मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादन महत्त्वाचे होते, तिथे बायोलॉजिक्ससाठी प्रगत संशोधन (Advanced Research), जटिल उत्पादन प्रक्रिया (Complex Manufacturing) आणि कुशल मनुष्यबळाची (Skilled Talent) गरज आहे. या गरजांमुळे भारतात एंट्री बॅरियर्स (Entry Barriers) आणि मोठे आर्थिक धोके निर्माण झाले आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, भारताला 'कॉस्ट लीडरशिप' (Cost Leadership) कडून 'कॅपॅसिटी लीडरशिप' (Capability Leadership) कडे जाण्याची गरज आहे. मात्र, ॲडव्हान्स्ड सेल लाईन इंजिनिअरिंग (Advanced Cell Line Engineering), मजबूत इंटेलेक्चुअल प्रॉपर्टी (IP) योजना आणि अमेरिकेच्या बाजारात प्रभावी प्रवेश यासारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांतील दीर्घकालीन तफावत या महत्त्वपूर्ण उत्क्रांतीला गती देत ​​आहे.

बायोलॉजिक्समध्ये चीन आणि भारताची तुलना

बायोलॉजिक्स क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्यांचे मार्ग भिन्न दिसत आहेत. चीनची प्रमुख CDMO (Contract Development and Manufacturing Organization) असलेली WuXi Biologics चे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) मार्च 2026 अखेरीस सुमारे $129.75 अब्ज डॉलर्स होते. मार्च 2026 पर्यंत 23.83 (TTM) च्या P/E रेशोनुसार गुंतवणूकदारांचा विश्वास दिसून येतो. याउलट, Biocon आणि Dr. Reddy's Laboratories सारख्या भारतीय कंपन्यांमध्ये मूल्यांकनात (Valuations) तफावत आहे. Biocon चा P/E रेशो सुमारे 78.28 (TTM) आहे आणि मार्च 2026 पर्यंत मार्केट कॅप सुमारे $584.07 अब्ज डॉलर्स होते, तर Dr. Reddy's Laboratories चा P/E रेशो मार्च 2026 पर्यंत सुमारे 18.41 आहे. 2032 पर्यंत जागतिक बायोसिमिलर (Biosimilars) मार्केट $1.3 ट्रिलियन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. परंतु, चीनची नवीन बायोलॉजिक्समध्ये आक्रमक घुसखोरी, वेगवान मंजुरी प्रक्रिया आणि मोठ्या प्रमाणावरील R&D गुंतवणुकीमुळे भारताच्या हळूहळू वाटचालीस मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.

भारतासमोरील आव्हाने: कमकुवतपणा आणि भू-राजकारण (Geopolitics)

भारताच्या बायोलॉजिक्स क्षेत्रासाठी पुढील मार्ग अनेक धोक्यांनी भरलेला आहे. देशाला ॲडव्हान्स्ड सेल लाईन इंजिनिअरिंगसारख्या (Advanced Cell Line Engineering) महत्त्वाच्या क्षेत्रातील कमकुवतपणा दूर करावा लागेल आणि जागतिक स्पर्धेसाठी आपली कायदेशीर आणि IP रणनीती (IP Strategy) मजबूत करावी लागेल. अमेरिकेत मजबूत मार्केट ऍक्सेस मिळवणे हे एक मोठे आव्हान आहे, विशेषतः चीनच्या जलद नियामक मार्गांच्या (Regulatory Pathways) तुलनेत. बायोलॉजिक्स उत्पादन (Manufacturing) खूपच गुंतागुंतीचे आहे आणि यात ट्रेड सिक्रेट्स (Trade Secrets) समाविष्ट आहेत, ज्यामुळे एंट्री बॅरियर्स खूप जास्त आहेत. भू-राजकीय बदलांमुळे, जसे की US Biosecure Act बद्दलची चिंता आणि 'China Plus One' रणनीती, वेस्टर्न क्लायंट्सना पर्यायी CDMO पार्टनर शोधण्यास प्रवृत्त करत आहेत. यामुळे भारताला एक विश्वसनीय पर्याय म्हणून उदयास येण्याची संधी आहे, पण यासाठी जनरिक उत्पादनावरील पारंपरिक ताकदीपलीकडे महत्त्वपूर्ण गुंतवणुकीची गरज आहे.

भारताचा पुढील मार्ग

भारतीय बायोफार्मास्युटिकल क्षेत्राला नावीन्यपूर्ण प्लॅटफॉर्म्स (Innovation Platforms), AI आणि मजबूत R&D मध्ये गुंतवणूक करून व्हॅल्यू चेनमध्ये (Value Chain) वर जाण्याची गरज आहे. EY-Parthenon India च्या सुरेश सुब्रमण्यन यांच्या मते, भविष्यातील यश केवळ वैज्ञानिक यश मिळवण्याऐवजी औषध शोध, AI आणि उत्पादन या सर्वांना एकत्रित करून विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्म तयार करण्यावर अवलंबून असेल. उद्योगाने विशिष्ट उत्पादनांऐवजी अष्टपैलू इंजिन (Versatile Engines) बनवण्यावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे, विशेषतः लार्ज मॉलिक्यूल्स (Large Molecules) आणि नेक्स्ट-जनरेशन थेरपीजवर (Next-Generation Therapies). यासाठी मोठ्या गुंतवणुकीची आणि धोरणात्मक संरेखनाची (Strategic Alignment) आवश्यकता आहे, अन्यथा भारत जागतिक बायोलॉजिक्स क्षेत्रात एक किरकोळ खेळाडू बनण्याचा धोका आहे.